خوارج / احمد پاکتچی - بخش اول | ۱۴:۴۴,۱۳۹۷/۳/۱۲|

خَوارِج، عنوان طیفی از فرق اسلامی که پس از ماجرای حکمیت در پایان جنگ صفین، راه خود را از امام علی (ع) و جبهۀ مخالف جدا کردند و همۀ دست‌اندرکاران حکمیت را منتسب به کفرساختند. جریان خوارج در دهه‌های پس از امام (ع) خاستگاه بسیاری از خیزشهای اعتراضی برضد حکومتهای وقت بود و درعین‌حال، برانگیزندۀ رشته‌ای از بحثهای اعتقادی در حیطۀ چیستی ایمان و جز آن بود که هویت فرقه‌ای خوارج و جایگاه آن در دانش کلام را رقم زد. خوارج در تاریخ فرهنگ اسلامی همواره به‌عنوان نمودی از تندروی در عملکرد سیاسی و اجتماعی، و نمادی از افراط و غلو در باور و اندیشه مطرح بوده‌اند.

سیاه‌چادر / اصغر کریمی | ۱۶:۵۵,۱۳۹۷/۳/۵|

سیاهْ‌چادُر، مسكن قابل حمل‌و‌نقل بیشتر كوچ‌نشینان دامدارایران. این نوع مسکن میان كوچ‌نشینان ایران نامهای متفاوتی دارد؛ بختیاریها و ایلهای کهگیلویه و بویراحمد و ممسنی به آن بُهون (کریمی، «نگاهی ... »، 43، سفر ... ، 95؛ دیگار، 189‌)، لرهای لرستان، مثلاً لرهای ایل پاپی، دَوار (فیلبرگ، ایل ... ، 102؛ صفی‌نژاد، لرها ... ، 531)، کردهای غرب ایران، مثلاً ایلهای میلان و شكاك، گُون (کلانتری، 26-27؛ علی‌نژاد، 113)، بلوچها گِدام (بلوکباشی، 514، 521)، سنگسریها گوت (شاه‌حسینی، 178)، كوچ‌نشینان تالش پارو (شكوری، 152)، اهالی ایل بچاقچی كرمان به‌طور عام پلاس، به سیاه‌چادر كوچكِ هنگام كوچْ، هجیر....

دارالقرآن / فرامرز حاج منوچهری | ۱۷:۲۶,۱۳۹۷/۲/۲۹|

دارُالْقُرْآن، نهادی اجتماعی برای آموزش قرآن کریم. چنین نهادی آموزشی اگرچه از سدۀ 1 ق/7 م دارای پیشینه است، به‌ویژه در شام و مصر، طی سده‌های میانی، اعتبار و تشخصی نظام‌مند یافت. در طول تاریخ اسلام، از همان عصر پیامبر (ص)، آموزش و حفظ قرآن کریم، به‌عنوان نخستین مرحله از علم‌اندوزی به شمار می‌رفته است. تقدس قرآن از یک سو، و مفاهیم و آموزه‌های درونی قرآن کریم هم از سوی دیگر، هر دو دلایل مهمی برای تمایل مسلمانان به آموختن آیات الٰهی بودند. همین احساس نیاز سبب شد تا در همان اوان ظهور اسلام، خود پیامبر اکرم (ص) کسانی را برای تعلیم قرآن به شهرها و سرزمینهای مختلف گسیل نماید.

خواندمیر / علی آل داود | ۱۷:۳۳,۱۳۹۷/۲/۲۳|

خوانْدْمیر، غیاث‌الدین محمد، پسر همام‌الدین پسر جلال‌الدین محمد پسر برهان‌الدین محمد هروی، و مشهور به خواندمیر (ح 880-942 ق/1475-1535 م)، از معروف‌ترین مورخان و ادیبان ایران و جهان اسلام در قرن 10 ق. وی در هرات زاده شد و در گجرات درگذشت. خواندمیر از نزدیکان و مقربان امیر علیشیر نوایی، وزیر و ادیب و دانشمند عصر سلطان حسین بایقرا، بود و همواره از حمایتهای او در تألیف آثارش بهره‌مند می‌شد. سال‌زاد خواندمیر به‌تقریب تخمین زده شده است (همایی، 8). زندگانی او بیشتر در شهر هرات گذشته، و همان‌جا آثار متعدد خود را نوشته است. پدرش خواجه همام‌الدین محمد، داماد میرخواند...

خویشاوندی / مهرداد عربستانی | ۱۵:۶,۱۳۹۷/۲/۱۷|

موضوع خویشاوندی در انسان‌شناسی اهمیت محوری داشته است، چنان‌که رابین فاکس آن را مانند منطق در فلسفه، انتظام اصلی موضوع انسان‌شناسی می‌داند (ص 10). تعریف جامع از خویشاوندی با در‌نظر‌گرفتن ارتباط وثیق خویشاوندی با مضامینی همچون مرگ و زندگی، هویت، افتخار و ننگ، کنترل مالکیت، جانشینی قدرت و سازمان‌دهی اجتماعی، امری کم‌و‌بیش ممتنع است. رادنی نیدهام نظریاتش در مورد خویشاوندی را بر این فرض حداقلی استوار می‌کند که خویشاوندی مرتبط است با تخصیص حقوق و انتقال آنها از نسلی به نسل بعد، و در پایان نتیجه می‌گیرد که «چیزی به‌عنوان خویشاوندی وجود ندارد» (ص 3, 5)....

خویشاوندی / محمود جعفری دهقی | ۱۸:۵۲,۱۳۹۷/۲/۱۵|

خویشاوَنْدی، شبکه‌ای از روابط اجتماعی بر پایۀ ارتباطات سببی، نسبی یا حقوقی، با قواعدی عرفی یا قانونی که روابط اعضای شبکه را از نظر حقوق، وظایف، تعهدات و هنجارهای رفتاری میان یکدیگر مشخص می‌کند. به‌لحاظ لغوی «خویش» به معنای اقوام و خویشاوند (برهان ... ، ذیل واژه)، و خویشاوند به معنای کسی است که از راه نسبت از طرف پدر یا از طرف مادر و جز‌ آن به شخص پیوند داشته باشد ( لغت‌نامه، ذیل واژه).

ارتش / پرویز رجبی | ۱۳:۸,۱۳۹۷/۲/۸|

اَرْتِش [arteš]، مجموعۀ نیروهای مسلح سازمان یافته و تحت فرماندهی کشور برای عملیات و اقدامات تدافعی یا تهاجمی. از انواع دیگر نیروهای سازمان یافته نیز با نام ارتش یاد می‌شود، مانند ارتش آزادی‌بخش، ارتش رهایی‌بخش، یا حتى ارتش رستگاری. در این مقاله، منظور از ارتش تعریف نخست آن است. I. در جهان درآمد: سرشت و سازمان ارتش طی تاریخ تغییر کرده است. عاملهای سیاسی، اعتقادی، اجتماعی و فنی کشورها در دوره‌های مختلف موجب شده است که در ترکیب و کارکرد ارتشها مدام تجدیدنظر شود و جنگ‌افزارهای جدید بر چگونگی جنگها و تشکیلات نظامی تأثیر گذاشته است.

زورخانه / محسن احمدی | ۱۱:۴۵,۱۳۹۷/۱/۲۹|

زورْخانه، باشگاهی برای ورزشهای باستانی. واژۀ زورخانه که برگرفته از «زور» به معنای نیرو و توانایی است، در ترکیب با «خانه» مفهوم جدیدی می‌یابد، همچون گلخانه و کارخانه. پیش‌تر، زورخانه را «آماج‌خانه»، به معنی محل تیراندازی می‌گفتند (بیضایی، 61). نام زورخانه از حدود دورۀ صفویه به کار رفته است؛ برای نمونه، میرنجات قمی در منظومۀ گُل کشتی (ح 1080 ق/ 1669 م)، از آن یاد کرده است (الٰهی، 727). برخی معتقدند که زورخانه پیش‌تر با نامهای گوناگونی، مانند عبادت‌خانه، بیت، حزب، لنگرگاه و پاتوق نامیده می‌شد (صدیق، «نگاهی ... »، 46). در زبان کردی، کشتی «زوران»، کشتی‌گیر «زورانی‌گر و زوران‌باز» وکشتی‌گیری ...

خواب‌گزاری / مریم صادقی | ۱۴:۲۶,۱۳۹۷/۱/۲۲|

خوابْ‌گُزاری، تعبیر و تفسیر خواب و رؤیا. خواب‌گزار را تعبیر‌کنندۀ خواب و مُعَبِّر ( آنندراج، ذیل واژه)، و خواب‌گزاری را حکایت رؤیای خود کردن نیز معنا کرده‌اند (حاجی‌خلیفه، 1/416؛ لغت‌نامه ... ؛ نیز نک‍ : انوری، 3/ 1778). واژۀ تعبیر از مادۀ «عبر» و به معنی گذشتن است و توجه به کاربرد آن در معنی و رمزگشایی رؤیا این است که خواب‌گزار از ظاهر رؤیا ونمادهای نهفته در آن می‌گذرد و معنی یا معانی باطنی و پنهان آنها را درمی‌یابد. برخی تعبیر خواب را در جرگۀ علوم غیبی شمرده (براون، 144)، و از آن در کنار رمل، استخاره و فال، در شمار روشهای سنتی پیشگویی، نام برده‌اند (ماسه، I/243؛ نیز نک‍‌ : الفینستون، 218).

خانقاه / فریده داودی‌مقدم | ۱۶:۰,۱۳۹۷/۱/۱۹|

خانِقاه، مکانی برای سکونت و عبادت صوفیانِ مقیم و مسافر، که در آنجا به تعلیم مبانی دین و اصول طریقت، و ریاضت، مراقبت و تهذیب نفس، و اخذ مبانی تصوف از حدیث و تفسیر و کلمات مشایخ می‌پرداختند. واژۀ خانقاه، در منابع متعدد به صورتهای گوناگون چون خانگاه، خوانگاه، خانجاه، خونگاه، خورنقاه، و جمع آنها به اشکال خوانق، الخوانک و خانقاهات ضبط شده است ( لغت‌نامه ... ، ذیل واژه‌ها). برخی از صاحب‌نظران آن را مرکب از واژۀ «خوان» به معنای خانه، کاروان‌سرا، معبد یا خوان به معنای سفره، طبق و ایوان، و پسوند «گاه» در معنای جا و مکان دانسته‌اند (کیانی، 57- 59).

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما