ذکر / شهرام خداوردیان | ۱۵:۳۵,۱۳۹۸/۱۱/۱۹|

ذِکْر، اصطلاحی در تصوف که در لغت به معنای یادکردن، به‌خاطرآوردن و حفظ (در مقابل نسیان) است و دراصطلاح به عمل روشمندی مبتنی‌بر خواندن یا نَظارۀ باطنی اسم عَلَم و مفرد «الله»، کلمۀ توحید (شهادت)، و گاه اسمی از اسامی خداوند و جز اینها ــ به‌قصد به یـاد آوردن و در یـاد نگاهداشتن و متعاقبـاً «استحضار» الوهیت ــ دلالت دارد. صوفیه اصطلاح «ذکر» را نه‌تنها برای اشاره به «عمل» ذکر، بلکه برای اشاره به وضعیت وجودی تذکار الوهیت نیز به کار می‌برند؛ یعنی آنچه که مفهوم تذکار درونی حقیقت در فلسفۀ افلاطونی، و برخی مفاهیم مشابه دیگر در دیگر سنتهای فلسفی یا معنوی را به ذهن متبادر می‌سازد.

دین / احمد پاکتچی | ۱۵:۳۳,۱۳۹۸/۱۱/۱۲|

دین، از مفاهیم قرآنی که در یک طیف معنایی، ناظر به کیش و آیین، و در طیفی دیگر، ناظر به ساحتی از ساحات وجودی انسان است که بر کردار و رفتار او نظارت دارد و معنای آن به وجدان نزدیک می‌شود. در فرهنگ اسلامی پس از قرآن کریم، هر دو طیف معنایی در دو سدۀ نخست دیده می‌شوند، درحالی‌که معنای کیش بر ساحت وجودی غلبه دارد؛ اما با دورشدن از صدر اسلام، غلبۀ معنای کیش تمامیت یافته و عملاً معنای دیگر به فراموشی سپرده شده است. ریشه‌شناسی واژه: ریشۀ سه‌حرفی «د ی ن» در زبان عربی، از نمونه‌های بارز رخداد همنامی یا اشتراک لفظی است و فارغ از واژۀ دَین به معنای وام، تاآنجاکه ...

دوبیتی / اصغر دادبه | ۱۲:۴۳,۱۳۹۸/۱۰/۲۸|

دوبِیْتی، یکی از قالبهای شعر فارسی که می‌توان آن را به طور کلی به دو گونۀ قدیم و جدید یا سنتی و نو تقسیم کرد: یکم ـ گونۀ قدیم، یا سنتی: دوبیتی عنوانی است عام که بر رباعی (ه‍ م) (شمس قیس، 142) و نیز بر دو بیت که از جهت قرارگرفتن قافیه‌ها در مصراعهای آن به رباعی می‌ماند، اطلاق می‌شود، بدین شرح: 1. به لحاظِ ساختار: مصراع اول، دوم و چهارم دوبیتی باید مقفّا باشد و مصراع سوم در هم‌قافیه بودن یا نبودن با 3 مصراع دیگر به اختیار شاعر است (همایی، 154). 2. به لحاظ محتوا: می‌توان دوبیتی را بدان‌سبب که بیانگر عواطف و احساسات عاشقانۀ سراینده است، متعلق به نوع ادبیات غنایی دانست...

دهخدا / محمد دبیرسیاقی | ۱۳:۳,۱۳۹۸/۱۰/۱۰|

دِهْخُدا،علی‌اکبر (1258 ق-1334 ش/ 1879-1956 م)، ادیب، شاعر، و از منتقدان اجتماعی معاصر. علی‌اکبر دهخدا پسر خان‌بابا خان قزوینی است که از قزوین به تهران مهاجرت کرد. علی‌اکبر خان در محلۀ سنگلج تهران، کوچۀ قاسمعلی خان به دنیا آمد (دبیرسیاقی، هشت؛ درودیان، «زندگی‌نامه»، 7). خان‌بابا خان در 9 سالگیِ دهخدا درگذشت و یوسف خان پسرعمو، ولی و حافظ اولاد صِغارِ او نیز دو سال بعد از جهان رفت و دامادهایِ وی آنچه را که وُراث نزد وصی داشتند، انکار کردند و مایَملکِ آنان منحصر به خانه‌ای در جوارِ منزل شیخ هادیِ نجم‌آبادی و مختصر اثاثۀ منزل گشت. اما مادر آگاه، دانا و دلسوز و بافرهنگ او ...

دیصانیه / شرف‌الدین خراسانی (شرف) | ۱۱:۵۰,۱۳۹۸/۹/۲۷|

دَیْصانیّه (سریانی: دیصانایه)،عنوان منتسب به فرقه‌ای که براساس عقاید و تعالیم ابن‌دیصان فیلسوف، متکلم و شاعرسریانی شکل گرفت. در این مقاله پس از بررسی زندگی و آراء ابن‌دیصان، گزارشی از بازتاب تعالیم دیصانیه در منابع اسلامی ارائه می‌شود. 1. بررسی زندگی و آراء ابن‌دیصان ابن‌دیصان صورت عربی‌شدۀ نام سریانی بَردَیصان است. ما از زندگی و سرگذشت وی آگاهی کافی نداریم. سرچشمه‌های آگاهی ما دراین‌باره، گزارشهای کوتاه و گاه متعارض فرقه‌نگاران مسیحی سریانی و یونانی، و نیز ملل‌ونحل‌نگاران عرب‌زبان و مسلمان است که گاه رنگ افسانه و غرض‌ورزی به خود می‌گیرد.

دماوند / شهرام خداوردیان | ۸:۱۵,۱۳۹۸/۹/۲۰|

اسطوره‌شناسی و فرهنگ: کوه دماوند از دیرباز دراندیشه و فرهنگ ایرانیان، و به بیانی، در اندیشۀ اساطیری وکیهان‌شناختی ایرانی، دارای جایگاه و اهمیت بوده، و برای ایرانیان به نمادهویت ملی و پیشینۀ اساطیری بدل شده است. الف ـ نسبت دماوند با البرز در منابع کهن: به نظر می‌رسد که پی‌جویی اهمیت ملازم با ستیغ دماوند در اندیشه و ادبیات دینی و اساطیری ایرانی را نمی‌توان از بسترکلی‌تر آن، یعنی اهمیت البرز در همان پس‌زمینه، تفکیک کرد؛ اما واقعیت این است که درخصوص تطابق البرز کنونی با آنچه که در مآخذ قدیم‌ترِ دورۀ اسلامی «البرز»، و پیش‌تر در ادبیات اوستایی وپهلوی به‌ترتیب «هرا ـ برزئیتی» و «هربرز» نامیده می‌شده است،

دماوند / علی کرم‌همدانی | ۱۰:۵۳,۱۳۹۸/۹/۱۱|

دَماوَنْد، بلندترین کوه از رشته‌کوه های البرز، نیز سرزمینی کهن، و امروزه نام شهرستان و شهری در استان تهران، واقع در دامنه های جنوبی کوه دماوند. کوه: کوه دماوند آتشفشانی است نیمه‌فعال که در حال خاموش‌شدن است. این کوه با ارتفاع 628‘5 متر از سطح دریا، بلندترین کوه در فلات ایران به شمار می ‏آید و در محدودۀ بخش لاریجان از توابع شهرستان آمل در استان مازندران، و در 26کیلومتری شمال شهر دماوند جای دارد. قلۀ مخروطی‌شکل این کوه از نوع استراتوولکانویی است که از زمینهای اطراف حدود 600‘1 تا 000‘2 متر بلندی دارد. قلۀ دماوند به‌شکل مخروطی منظم است...

رایت / بابک فرزانه | ۹:۱۴,۱۳۹۸/۹/۲|

رایْت، ویلیام (1830- 1889 م/1246-1306 ق)، سامی‌شناس و استاد زبان عربی دانشگاه کیمبریج. او در شمال هندوستان به دنیا آمد. پدرش، کاپیتان الکساندر رایت (د 1854 م/1270 ق)، افسر اسکاتلندی کمپانی هند شرقی بود، و مادرش (د 1857 م/1273 ق)، دختر دنیل آنتونی اوربک، آخرین حاکم هلندی چنسوره واقع در بنگال، علاوه‌بر زبان فارسی با چند زبان دیگر آشنا بود و رایت را به پیگیری مطالعات زبان‌شناسی تشویق می‌کرد (بنالی، 708؛ روپر، npn.). رایت پس از بازگشت پدرش به اسکاتلند و اقامت در سنت‌اندروز، و پس از گذراندن مراحل ابتدایی و متوسطه، در دانشگاه سنت‌اندروز به تحصیل ادامه داد...

دلائل النبوه / ناصر گذشته | ۱۵:۲,۱۳۹۸/۸/۲۰|

دَلائِلُ النُّبُوَّه، نشانه‌ها و دلیلهایی که با آنها پدیدۀ نبوت به‌طور عام، و نبوت حضرت محمد (ص)، پیامبر اسلام به‌طور خاص توضیح داده، و اثبات می‌شوند. این موضوع ادبیات گسترده‌ای پدید آورده است و دانشوران مسلمان کتابهای بسیاری دربارۀ آن نوشته‌اند که شمار شایان توجهی از آنان نیز دقیقاً همین عنوانِ «دلائل النبـوه» را بـرای کتابهایشان برگزیده‌اند. واژۀ دلائـل جمع دلالت است (تاج ... ، ذیل دلل)، و گاه به‌عنوان جمع دلیل به کار می‌رود (ابوالبقاء، 439). دلیل یعنی نشانه و علامت. می‌گویند: «دَلَّهُ علی الطریق»، یعنی راه را به او نشان داد. دلیل آن است که در این راه، رهرو را راهبر می‌شود و دلائل النبوه راههایی است که ما را ...

تكليف در كلام اسلامی / مسعود تاره | ۸:۳,۱۳۹۸/۷/۲۸|

تكليف در علم كلام شامل آن دسته از وظايف دينی است كه مكلَّف ــ به معنی اعم آن ــ برای به جای آوردن آنها دچار رنج و دشواری گردد. متکلمان بر حسب گرایشها و مبانی کلامی خود تعاريف متفاوتی از تکليف ارائه کرده‌اند. برای نمونه قاضی عبدالجبار تکليف را گونه‌ای از اِعلام و اِخبار می‌دانست که متناسب با نوع اعلام، در صورت به جای آوردن آن به مکلَّف سود می‌رسد يا انجام ندادن آن باعث دفع ضرری از وی می‌شود (نک‍ : مانکديم، 510؛ برای شرح بيشتر دربارۀ ماهيت تکليف از نظر قاضی عبدالجبار، ﻧﻜ : عثمان، 31 ﺑﺒ ). عبدالقاهر بغدادی تکليف را خطابی متضمن امر و نهی‌ می‌دانست که متوجه مخاطب می‌شود ...

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما