حَسَنِ صَبّاح/ فرهاد دفتری | ۱۳:۷,۱۳۹۶/۷/۲۶|

حَسَنِ صَبّاح، بنیان‌گذار دعوت و دولت اسماعیلیۀ نزاری در ایران. از آغاز زندگی حسن صباح، که اسماعیلیان نزاری معاصرش او را «سیدنا» خطاب می‌کردند، اطلاعات اندکی در دست است. در این دوره از تاریخ الموت، اسماعیلیان نزاری ایران وقایع‌نامه‌هایی تألیف کردند که در آنها اتفاقات دولت و جامعۀ نزاری ایران را برحسب فرمانرواییهای پیاپی خداوندگاران الموت ثبت می‌کردند (نک‍ : دفتری، «تاریخ‌نگاری ... »1، 91-97). این سنت نزاری در تاریخ‌نگاری با اثر معروف به سرگذشت سیدنا ــ که از مؤلفی مجهول، و مشتمل‌بر رویدادهای مهم دوران حسن صبـاح، به عنـوان اولیـن خداوندگار الموت، بـوده است...

حَسَنِ شامْلو/حمیدرضا افسری | ۱۴:۷,۱۳۹۶/۷/۲۴|

حَسَنِ شامْلو، خوش‌نویس قلم نستعلیق، شاعر، امیرالامرای (بیگلربیگی) کلِ خراسان و حاکم هرات در سدۀ 11 ق/17 م. او از بزرگان ایلِ شاملو، طایفۀ عبدلو بود و نیاکانش از دیرباز، پیوسته در دولت صفویه سِمتهای لشکری و کشوری داشتند (اسکندربیک، تاریخ ... ، 2(2)/1084؛ نصرآبادی، 20؛ آذر، 13). پدرش حسین‌خان شاملو از 1007 ق/ 1598 م تا پایان عمر، به جای فرهادخان قرامانلو، بیگلربیگی خراسان و حکومت هرات را به عهده داشت (اسکندربیک، همان، 2(1)/576؛ افوشته‌ای، 603). پس از مرگ وی، شاه عباس اول (سل‍‍ 996- 1038 ق/ 1588- 1629 م) حسن‌خان را در 1027 ق/ 1618 م، به جانشینی او برگزید...

حَسَنْ پاشا داماد /علی‌اکبر دیانت | ۱۳:۵۱,۱۳۹۶/۷/۲۲|

حَسَنْ پاشا داماد (د ربیع‌الآخر 1125/ آوریل 1713)، صدراعظم عثمانی در نخستین سال سلطنت احمد سوم، بیست و سومین سلطان عثمانی (سل‍ 1115-1143ق/ 1703-1730م). خاندان حسن پاشا اصلاً از مردم موره‌آ1، مورا یا پلوپونزی، شبه‌جزیره‌ای در جنوب یونان بودند. از این روی، برخی مآخذ از او با عنوان موره‌لی یعنی موره‌ای نیز یاد کرده‌اند (راشد، 2/16؛ «دائرةالمعارف ... »2، XVI/336). تاریخ ورود او به دربار معلوم نیست؛ وی نخست به منصب چوخه‌داری شهریاری رسید (ثریا، 2/146؛ برای خدمتکاری دربار، نک‍ : پاکالین، I/384) و در 1095 ق/ 1684 م، «سلاح‌دار شهریاری» شد

حَسَنِ بَغْدادی/ فریبا افتخار | ۱۳:۵۴,۱۳۹۶/۷/۱۹|

حَسَنِ بَغْدادی، از مذهِّبان نامور ایران در سدۀ 10 ق/16 م و هم‌زمان با شاه طهماسب اول (930-984 ق/1524-1576 م) و شاه اسماعیل دوم صفوی (984-985 ق/1576-1577 م). وی فرزند قوام‌الدین بغدادی، زادۀ بغداد و رشدیافته و ساکن تبریز بود (قاضی‌احمد،145؛ صادقی، 257). در منابع موجود از تاریخ تولد و مرگ او آگاهی‌ای در دست نیست (نک‍ : شاه طهماسب ... ، 24-26؛ اسکندربیک، 1/177). حبیب اصفهانی تنها کسی است که از حسن بغدادی نام برده و او را از قول برخیْ شاگرد محمد قمطنه دانسته (ص 264)، اما این نام در تذکره‌ها یافت نشده است...

حسن‌ بصری و علوم قرآنی و حدیث / فرامرز حاج‌منوچهری | ۱۲:۲۵,۱۳۹۶/۷/۱۷|

حسن‌ بصری و علوم قرآنی و حدیث: در شمار تابعان بصره، حسن بصری یکی از شاخصان اواخر سدۀ نخست هجری بود. شخصیت چند بُعدی وی در حیطۀ معارف عقلی و نقلی، از او فردی ساخته که در طول زمان و در بسیاری از علوم دینی اثرگذار بوده‌است. حسن بصری ــ که پیش از 14سالگی، خلیفۀ سوم را نیز درک کرده بود (ابن‌سعد، 7/157) ــ از آغاز به آموزش علوم دینی نزد بزرگان قوم همت گماشت. بی‌شک، مادر وی که از روات عایشه بوده (ترمذی، 3/196)، در فراگیری او تأثیری شگرف داشته‌است. تاآنجاکه به منابع شرح حال و یادکرد ...

حَسَنِ بَصْری/ محمدجواد شمس | ۱۵:۴۲,۱۳۹۶/۷/۱۵|

حَسَنِ بَصْری، ابوسعید بن ابوالحسن یسار بصری (21-110ق/ 642- 728م)، مکنّا به ابومحمد، ابوعلی و ابوسعید، محدث، مفسر، متکلم، واعظ، از زهّاد ثمانیه، از بزرگان تابعان و از نخستین مشایخ عرفان اسلامی، که از او با عناوین بلندی چون «سید الزهاد و العباد و العلماء و الفصحاء»، «امام ازهد»، «صدر سنّت» و «سید الفتیان» یادشده است. حسن بصری از برجسته‌ترین شخصیتهای علمی و دینی سدۀ نخست و اوایل سدۀ 2 ق/ 8 م، و مهم‌ترین حلقۀ ارتباط و انتقال ...

حِسْبَت/ صادق سجادی - قسمت دوم | ۱۳:۳۰,۱۳۹۶/۷/۱۲|

به‌خصوص در مورد مسافر اگر خطایی از او سر زده است، نباید به تجسس پردازد تا آن مسافر مفتضح نشود. در عین حال، اگر دو شاهد عادل، بدون هم‌داستانی پیشین، از وقوع منکری در خانه‌ای خبر دهند، محتسب می‌تواند برای جلوگیری از آن وارد خانه شود؛ و اگر دو بنده یا یک عادل گواهی دهند، بهتر آن است که اعتنا نکند. همچنین محتسب نمی‌تواند کسی را به سبب نیت گناه یا مادام که منکرات در نفس اشخاص است و هنوز از او صادر نشده است، مجازات کند. همچنین اگر محتسب دربارۀ وقوع خطا و گناهی تردید دارد، باید در مجازات شتاب نکند تا حقیقت امر به درستی روشن شود (غزالی، 2/ 324- 329؛ عمادالدین، 5/135-137؛ فضل‌الله، 163؛ ابن‌مناصف، 324؛ ابن‌جزی، 282؛ فیض، 110؛ سبزواری، 478)...

حِسْبَت/ صادق سجادی - قسمت اول | ۱۴:۴۳,۱۳۹۶/۷/۱۰|

حِسْبَت، یا حسبه، عنوان نهادی در تمدن اسلامی که وظیفۀ آن نظارت بر روابط و کردارهای اجتماعی بر حسب قوانین شرع و عرف، به مقتضای امر به معروف و نهی از منکر، مخصوصاً در انواع معاملات بوده است؛ گرچه احتساب وظیفۀ هر فرد مسلمان به شمار می‌رود، اما در ادوار، قلمروها و دولتهای گوناگون اسلامی، دوایر مخصوص و رسمی برای چنین نظارتی وجود داشته، و متصدی و هم کارگزاران ارشد این دوایر را محتسب می‌خوانده‌اند. حسبة اسم (جمع آن: حِسَب) و مصدر حَسَبَ و احتَسَبَ است و در لغت به معانی شمارش، ارزیابی و گمان (مثلاً در قرآن، نک‍ : عنکبوت/ 29/2، 4؛ محمد/47/ 29؛ و بسیاری از آیات دیگر)...

حَسّانۀ تَمیمیّه / پریسا عرب | ۱۳:۱۴,۱۳۹۶/۷/۵|

حَسّانۀ تَمیمیّه، از بانوان شاعر و ادیب سده‌های 2 و 3 ق/ 8 و 9 م، در دوران حکومت ابوالعاصی حَکم بن هشام اموی (حک‍ 180-206 ق/796-821 م) و فـرزندش عبدالـرحمـان بن حکم (حک‍ 206- 238 ق/821-852 م) در اندلس. حسانه در شهر کوچک البیـره (ه‍ م) در خانواده‌ای ادب‌دوست پرورش یافت و مقدمات شعر و ادب را در کودکی از پدر آموخت (کحاله، 256؛ هیکل، 107؛ GAS, II/704). پدرش ابوالحسین عاصم‌ بن زید تمیمی عبادی، ملقب به ابوالمخشّى، شاعر مشهور اندلس بود که در مدح سلیمان ‌بن عبدالرحمان داخل (حک‍ 138-172 ق/755- 788 م) سروده‌هایی دارد (مقری، 4/167؛ ابن‌خطیب، 4/232؛ ابن‌عبدالملک، 2(2)/484).

خِضر/ محمد جعفری (قنواتی)- بخش دوم | ۱۵:۱۷,۱۳۹۶/۷/۳|

سفرۀ خضر: این سفره از جملۀ سفره‌های نذری (ه‍ م) زنانه است که به‌صورتهای متفاوت، و با آداب و آیینهای خاصی انداخته می‌شود. این آیین در تهران و شیراز با عنوان سفرۀ خواجه‌خضر، در شب جمعۀ آخر سال برگزار می‌شود و تا ساعت تحویل سال به آن دست نمی‌زنند (هدایت، 126؛ فقیری، «سفره‌ها ... »، 7). تشریفات این سفره در تهران شبیه به هفت‌سین است؛ چیزی که اضافه دارد، شیربرنج بی‌نمک، اسفناج پخته و قاووت آرد نخودچی است (هدایت، همانجا). سفرۀ خضر در شیراز از جملۀ سفره‌های پرهزینه به شمار می‌آید...

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما