چاپ مطلب

دوم خرداد و محمد علی موحد

تاریخ انتشار ۱۳۹۸/۳/۴ , ۹:۵۳

 

محسن آزموده: 22 سال از دوم خرداد 1376 میگذرد، روزی که در تاریخ مشروطهخواهی ایرانیان، بدون تردید یک نقطه عطف به حساب میآید، همچون 14 مرداد 1285 و 30 تیر 1331 و 22 بهمن 1357. روزهایی که ایرانیان پوستین رعیتی را از تن به در آوردند یا به تعبیر کانت، از نابالغی خودخواسته به در آمدند و به عنوان مردم یا شهروند، برای تعیین سرنوشت خودشان در عرصه سیاسی و اجتماعی حاضر شدند. درباره آن روزهای پیشین یعنی سالروز امضای تاریخ مشروطیت یا روز قیام ملی مردم در حمایت از دولت ملی مصدق و انقلاب اسلامی، و شرایط و مقدمات سیاسی و اجتماعی و فرهنگی آنها هزاران هزار کتاب و مقاله و گفتار و نوشتار، پدید آمده است. شمار قابل توجهی از این آثار به نقش کنشگران فرهنگی و اندیشمندانی و روشنفکرانی می‌پردازند که نقش عمده و موثر در شکل‌گیری فکر این تحولات ایفا کردهاند. درباره دوم خرداد نیز باید چنین کرد، یعنی باید به دور از حب و بغضها، و با در نظر داشتن همه نواقص و کاستیها در کنار نقاط قوت، به سهم متفکرانی پرداخت که اندیشه اصلاحات سیاسی و اجتماعی را بارور کردند، همچنین باید نسبت به اندیشمندانی ادای دین کرد که در حوزه عمومی پدید آمده، با کار فکری و روشنفکری، سطح فرهنگی جامعه را ارتقا دادند و جوانان را با مفاهیم نو و عمیق آشنا کردند.

استاد محمد علی موحد، بدون شک و تردید یکی از این اندیشمندان است، پژوهشگری تراز اول و چند بعدی با نوشتهها و آثاری فراوان در حوزههای حقوق، تاریخ، عرفانپژوهی و ادبیات جدید و قدیم. دکتر موحد که امروز پا به نود و ششمین سال حیات پر برکت و ثمرانگیز خود می‌گذارد، در طول قریب به 60 سال، بیش از سی کتاب ارزشمند در زمینههای فوقالذکر تالیف و ترجمه و تصحیح کرده است. آثار این استاد ماندگار، تا پیش از دوم خرداد 76 عمدتا در حوزه ادبیات و حقوق و تاریخ بود، اگرچه نباید از ترجمه درخشان ایشان از کتاب پرآوازه و موثر آیزایا برلین با عنوان «چهار مقاله درباره آزادی» غفلت ورزید، کتابی که ذهن پرسشگر جامعه جوان ایرانی در آن سالها را به مفهومپردازی روشن و روشنگر یکی از بزرگترین مدافعان آزادی در سده بیستم میلادی معطوف کرد و در تکاپوی ایشان برای شناخت مفاهیم، بسیار راهگشا بود. بعد از دوم خرداد، البته پژوهشهای عرفانی و ادبی استاد موحد که نشانهای آشکار از پای محکم و استوارشان بر سنت قدمایی است، ادامه یافت، اما در کنار آنها پژوهش‌هایی جدیدتر در حوزه تاریخ و حقوق نیز از ایشان منتشر شد که به وضوح نشان میدهد ایشان در مقام پژوهشگری همسنگ بزرگانی چون بدیعالزمان فروزانفر و محمد قزوینی و علی اکبر دهخدا و عباس زریاب خویی و محمد جواد مشکور ، در کشاکش صد ساله ایرانیان برای آزادی و استقلال، کجا ایستاده و از چه منظری به تاریخ و فرهنگ ایران از یکسو و به حال و آینده آن از سوی دیگر مینگرد. کتاب ارزشمند «در هوای حق و عدالت» که شامل مقالاتی روشنگرانه در حوزه حقوق است، به همراه کتاب «در خانه اگر کس است»، به خوبی رویکرد نوگرا، متجدد و در عین حال متکی بر سنت استاد موحد را نشان میدهد. اما آنچه بیشتر جهت‌گیری فکری و سیاسی استاد موحد و ربط و نسبت او با دوم خرداد به مثابه حلقهای دیگر از زنجیره مشروطه‌خواهی ایرانیان را نشان میدهد، کتاب سترگ و ارزشمند «خواب آشفته نفت» است که به خصوص در سه جلد آغازین(به لحاظ تاریخی)، سرودی است در ستایش محمد مصدق، سیاستمدار میهندوست معاصر. دکتر موحد در این کتاب و در آثار حقوقی و تاریخی دیگری که درباره نفت ایران نوشته، ضمن نشان دادن عشق و دلبستگی ماندگارش به ایران و فرهنگ ایرانی، دفاعی سرسختانه کرده از پیر احمدآباد و پویش و کوشش او در دفاع از استقلال ایران در کنار مبارزه جانانهاش با استبداد. بدون شک آیندگان، در نگارش تاریخ مشروطهخواهی ایرانیان وقتی به سالهای دهه هفتاد خورشیدی برسند، در بخش اندیشه و در فصول مربوط به تاریخ و ادبیات و حقوق، از استاد محمد علی موحد به بزرگی یاد خواهند کرد. ایدون باد.

چاپ مطلب