اندیشه


نه آنکه عطار بگوید...! / ابراهیم موسی‌پور بشلی | ۷:۵۴,۱۳۹۸/۲/۲۵|

صرف‌نظر از این بحث که طرح موضوعات نظری در حوزۀ علوم انسانی در نشریات عمومی تا چه حد درست یا معقول یا کاراست و با پذیرش اینکه این نشریات عمومی، در فقدان فضاهای مناسب دانشگاهی برای عرضۀ چنان مباحثی، عملاً قائم‌مقام آکادمی شده‌اند، چند نکته را در پاسخ به پرسش «فرهنگ امروز» دربارۀ «نظریه و تاریخ اجتماعی» پیش می‌کشم؛ با این یادآوری که این یادداشت، خودش یک ادعای تئوریک نیست.

تضاد و فراتعیین‌کنندگی / لویی آلتوسر، مترجم: مهران زنگنه | ۱۰:۱۰,۱۳۹۸/۲/۲۳|

آلتوسر از جمله فیلسوفان برجسته‌ی قرن گذشته است. او از یکسو با مارکسیسم روسی و از سوی دیگر با «گرایشات هگلی» در عرصه‌ی فلسفه به مقابله پرداخته است. به خود او، یا بهتر است بگوئیم به نوع یا شکل قرائت او از مارکس، علیرغم نکات و سئوالات بسیار درخشان و در عین حال بحث برانگیزی مثل سئوالاتی که در باره مفهوم دیالکتیک هگلی و مارکسی و تفاوت بین آنان مطرح کرده است، می‌توان ایرادات بسیار گرفت و گرفته شده‌اند.

هیچ جامعه‌ای بی‌نیاز از روشنفکران نیست | ۹:۴۰,۱۳۹۸/۲/۲۱|

«وضعیت روشنفکری در ایران» مدتی است که مورد بحث و بررسی اهالی اندیشه قرار می‌گیرد و نظرات متفاوتی پیرامون آن وجود دارد؛ برخی به بی‌اثری آن در این روزها نظر می‌دهند و برخی هم معتقدند حتی بیش‌ از پیش فعال و اثرگذار شده است. از این رو، این بحث را با دکتر علی پایا و حسین پایا در میان گذاشتیم.

خوانش سیاسی تهران مدرن / دکتر ناصر فکوهی | ۱۰:۱۸,۱۳۹۸/۲/۱۸|

تهران یک «شهر سیاسی» است؛ اصولاً شهر در ایران یک مفهوم سیاسی است. شهر ایرانی با شهر یونانی تقریباً هم‌عصر است، اما اگر به خاستگاه هر یک توجه کنیم، درخواهیم یافت که شهر یونانی حاصل یک قرارداد عمدتاً خویشاوندی است در حالی که شهر در ایران برآمده از یک تصمیم سیاسی است و از این رو، واژه شهر از «شاه» گرفته شده است؛ به این معنا که شهر شدن یک فضای برآمده از یک تصمیم فردی است که این تصمیم توسط شاه گرفته می‌شود.

حق شب قدر است در شب‌ها نهان | ۱۳:۵۱,۱۳۹۸/۲/۱۶|

امروزه مفهوم مهاجرت عمدتا در معنای مادی و جسمانی آن در نظر گرفته می‌شود، به معنای جابه‌جایی فردی یا جمعی موجودات از یك مكان به مكانی دیگر با انگیزه‌ها و اهداف مختلف و در مجموع برای بهتر شدن شرایط. جلال‌الدین محمد (672-604 ه.ق.) نیز اگرچه در بلخ ‌زاده شد، اما در اوان كودكی به همراه خانواده از زادگاهش مهاجرت كرد.

هنرِ قلبِ مقدس | ۸:۱۴,۱۳۹۸/۲/۱۶|

رمزگرایی و نمادگرایی در مطالعات معطوف به سنت یا حکمت خالده، هیجان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌انگیزترین و شوق‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آورترین عرصه این مطالعات به حساب می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آید. عرصه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای که نامدارانی همچون گنون، کوماراسوآمی، بوکهارت، شوآن، لینگز و نصر در آن قلم زده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند و آفرینش داشته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند. لینگز در مقاله‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای که درباره زندگی گنون نوشته به این نکته مهم اشاره می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند و می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نویسد: «به‌راستی همه‌چیز نماد است و اگر نماد نبود همه چیز از میان می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رفت اما نشانگان یا نمادگان بنیادین آنهایی هستند که رسا و شیوا گوشه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های راستی والاگرا و راه برین را روشن می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازند».

وقتی که "عقل" از پس مشکلات برنمی آید! / سید یحیی یثربی | ۷:۵۱,۱۳۹۸/۲/۱۶|

من با دکارت موافقم که «عقل» در میان انسان‌ها عادلانه تقسیم شده است، به گونه‌ای که هیچ‌کس از سهم خود ناراضی نیست. اما مشکل جایی است که انسان‌ها تصمیم می‌گیرند عقل خود را به کار ببرند. منظور از این مقدمه این است که مشکل عقلانیت را در جامعه، بویژه در میان متفکران توضیح دهم.

هنر و فلسفه از منظر هگل / دکتر حسن بلخاری | ۱۴:۱۵,۱۳۹۸/۲/۱۵|

گئورگ ویلهلم فریدریش هگل (۱۷۷۰ـ۱۸۳۱) یکی از مهمترین فلاسفه دو سه قرن اخیر غرب محسوب می‌شود. فیلسوفی بسیار مؤثر در سیر فلسفی و فکری غرب که فلسفه را مکانتی متعالی بخشید و بر بسیاری متفکران مابعد خود تأثیر گذاشت.

امتداد چونان فضا نیست / دکتر سید موسی دیباج – بخش دوم و پایانی | ۱۴:۱۲,۱۳۹۸/۲/۱۵|

دکارت که می‎گوید فضا و مکان بی بُعد معقول نیست، توجه ننموده که ما می‎توانیم فضا را بدون بُعد درک کنیم؛ اما بُعد را بدون فضا درک و تصور نمی‎توان کرد. هیچ مانعی وجود ندارد که مکان را بدون جسم تصور نکنیم. این همه گفتارهای فیلسوفان درباره خلأ نمایاننده تصور آنان از خلأست که بدون نیاز به جسم فرض شده است و بنابراین هیچ ضرورتی وجود ندارد که برای یافتن حقیقت درباره همه چیز، شک و تردید کرد. بداهت مفهوم مکان محض طارد هر گونه شک است.‏

علم و اخلاق در گفت‌وگو با دکتر موسی اکرمی | ۱۳:۱۷,۱۳۹۸/۲/۱۵|

آقای دکتر اکرمی، ضمن تشکر برای زمانی که به این بحث اختصاص دادید، در کنار اهتمام به مباحث متنوع از فلسفه و اندیشه سیاسی و ادبیات و ... که به آنها پرداخته اید، یکی از حوزه‌های مورد علاقه شما بحث دانشگاه است. بحث اصلی ما موضوع اخلاق در دانشگاه به طور خاص و نظام آموزش عالی به طور عام هست.

آیت الله محقق‌داماد: پیشرفت دانش‌های اسلامی با دیالوگ‌ امکانپذیر است | ۷:۱۸,۱۳۹۸/۲/۱۰|

همایش «نسبت فلسفه و تمدن در جهان اسلام» در سالن صدرالمتالهین دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، با حضور جمعی از اندیشمندان و علاقه‌مندان برگزار شد. آیت‌الله سید مصطفی محقق‌داماد، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی در این همایش بیان کرد: من معتقد به وجود فلسفه اسلامی هستم، کما اینکه معتقد به تمدنی به نام تمدن اسلامی هستم.

امتداد چونان فضا نیست / دکتر سید موسی دیباج - بخش اول | ۹:۵۴,۱۳۹۸/۲/۹|

ای کاش دکارت به قواعدی که در کتاب «قواعد هدایت ذهن» خود پیش از کتاب «تأملات» آورده و به‌خصوص قاعده نهم در تمثیل موم در دست خود بیشتر اعتنا می‎نمود! در قاعده نهم می‎گوید: ‏«ما باید تمام دقت خود را به ناچیزترین و ساده‎ترین واقعیت‎های مورد نظر جلب کنیم و مدت زیادی در مورد آنها فکر کنیم تا اینکه عادت نماییم حقیقت را به ‎نحو صریح و متمایز نظاره کنیم.» نباید فکر را با متوجه ساختن به اشیای متعدد در یک لحظه واحد پراکنده ساخت. باید فکر را به ساده‎ترین و آسان‎ترین امور جزئی متوجه و متمرکز ساخت.

میراث سنت‌گرایی در گفت وگو با مارک سجویک ـ مرضیه سلیمانی | ۹:۲۳,۱۳۹۸/۲/۹|

مارک سجویک مورخ ادیان، متخصص اسلام، تصوف و سنت‌گرایی است و ریاست «انجمن اروپایی مطالعۀ باطنی‌گری غربی» ‏را بر عهده دارد. وی در دانشگاه‌های آکسفورد (لندن) و برگن (نروژ) تحصیل کرده و در دانشگاه آمریکایی قاهره و دانشگاه آرهوس در دانمارک به عنوان استاد ادبیات عرب و اسلامی به تدریس پرداخته است. در قاهره با طریقت‌های نقشبندیه و مریمیه آشنا شد، ولی به هیچ یک از آنها نپیوست. بعدها با تحقیق و مطالعۀ بیشتر به اسلام روی آورد و نامش را به عبدالعزیز تغییر داد.

امر خلاف واقع و روش‌شناسی علوم انسانی / کاوه شمسایی | ۱۴:۵۴,۱۳۹۸/۲/۷|

اغلب گفته می‌شود که در غیاب مسئلۀ بردگی، جنگ داخلی آمریکا رخ نمی‌داد و اگر ال‌گور به جای بوش بر سر قدرت می‌آمد، جنگ عراق آغاز نمی‌گشت. هریک از این عبارات و احکام حاوی امری خلاف واقع است؛ یعنی جهانی موازی، ممکن و بدیل را فرض می‌کند که در آن ویژگی‌های کلیدی جهان واقعی به گونه‌ای دیگر است.

نظریه‌های گذار در گفت‌وگو با حسن قاضی‌مرادی، جامعه‌شناس | ۱۲:۹,۱۳۹۸/۲/۷|

نزدیك به یك دهه پیش در فضای فكری و فرهنگی ایران مباحث مربوط به گذار به دموكراسی بسیار رونق داشت. اصولا از دوم خرداد 76 به بعد، مطالبه دموكراسی (دست‌كم از سوی روشنفكران و برخی پژوهشگران) یكی از اصلی‌ترین خواسته‌های ایرانیان محسوب می‌شد. البته این همه بدان معنا نیست كه آثار تحلیلی و جامع در این زمینه زیاد بود.

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما