اندیشه


از بهشت و دوزخ در قلمرو دینی تا اتوپیا و دیستوپیا در هستی اجتماعی (۳) | ۱۰:۹,۱۳۹۹/۶/۲۳|

با ورود دین اسلام به ایران، و آمیزشش با فرهنگ ایرانی، در طی دوره هایی ، ادبیاتی شکل می‌گیرد که هم آمیخته به تاریخ و اساطیر ایران باستان بود و هم متأثر از فرهنگ اسلامی؛ شاید بهترین نمونه ی این اختلاط، ادبیاتی است که توسط حافظ به وجود آمده است. بنا بر چنین پنداشتی، بی شک به لحاظ تاریخ فرهنگی، وضعیت نبوغ آمیزی ، وجود داشته

فلسفه ظهور انسان است / غلامحسین ابراهیمی دینانی | ۱۰:۲۳,۱۳۹۹/۶/۲۲|

بعضی از متفکران، علی الخصوص غربی‌ها و پیروان متفکران غربی، بر این عقیده‌اند که نه تنها «زادگاه فلسفه یونان است»، واقعا هم هست و این قولی است که جملگی برآنند، من هم برآنم (و خود کلمه فلسفه که به همه زبان‌ها وارد شده است، بر درستی قول شاهدی است صادق)، بلکه می‌گویند: «فلسفه بالذات یونانی است». فرق است میان آنکه بگوییم زادگاه فلسفه یونان است (و این قولی است درست) و آنکه بگوییم فلسفه بالذات یونانی است (که قولی است نادرست).

کُربن و فلسفه تطبیقی درگفت وگو با دکتر انشاء‌الله رحمتی | ۹:۵۴,۱۳۹۹/۶/۱۷|

فلسفه تطبیقی در کار هانری کُربَن نه به معنی فلسفه مقایسه‌ای مرسوم، بلکه به معنای حقیقی کلمه تطبیقی، با رویکردی فراتاریخی، منطبق کردن اندیشه‌ها و شخصیت‌ها در سنتهای فکری و دینی مختلف است. روش او پدیدارشناسی دینی یا معنوی است که تلفیقی از پدیدارشناسی و هرمنوتیک است. بهترین عنوان برای کار او «حکمت تطبیقی» است؛ چه، هدف او یادآوری حکمت و شیوه او حکمت تطبیقی است

از بهشت و دوزخ در قلمرو دینی تا اتوپیا و دیستوپیا در هستی اجتماعی (2) | ۱۰:۶,۱۳۹۹/۶/۱۶|

با ورود دین اسلام به ایران، و آمیزشش با فرهنگ ایرانی، در طی دوره هایی ، ادبیاتی شکل می‌گیرد که هم آمیخته به تاریخ و اساطیر ایران باستان بود و هم متأثر از فرهنگ اسلامی؛ شاید بهترین نمونه ی این اختلاط، ادبیاتی است که توسط حافظ به وجود آمده است.

گفت‌وگو با سیدمحمدرضا بهشتی درباره فرهنگ‌نامه تاریخی مفاهیم فلسفه | ۱۰:۰,۱۳۹۹/۶/۱۶|

«فرهنگ­نامۀ تاریخی مفاهیم فلسفه» مجموعه‌ای سیزده جلدی و مشتمل بر ۳۷۱۲ مدخل در زمینۀ فلسفه و شاخه‌های مختلف آن و همچنین مفاهیم مشترک فلسفه و سایر رشته­­‌ها است. برخی از صاحبان فن این اثر را «کار قرن» نامیده‌اند. دکتر محمدرضا حسینی بهشتی، استاد فلسفۀ دانشگاه تهران، مترجم و ویراستار فارسی این اثر است. برای معرفی و نقد و بررسی دقیق­‌تر این فرهنگ­نامه، پرسش‌هایم را با ایشان در میان گذاشتم. همچنین در بخش پایانی گفت‌وگو اندکی به فعالیت­‌های ایشان در مؤسسۀ «پژوهشی نوارغنون» و کتاب‌های در دست ترجمه و انتشارشان پرداختم.

پرسش‌هایی از اسپینوزای «ایرانی» / نوید گرگین | ۱۱:۲۱,۱۳۹۹/۶/۱۰|

سیاستِ فلسفه در یك دهه گذشته ایران را می‌توان با جدال میانِ هگل و اسپینوزا (همچنین تقابل هگل و نیچه از طرف دیگر) صورت‌بندی كرد (همان طور كه این سیاست در دهه 60 و 70 پیرامون نزاع هایدگر و پوپر دور می‌زد). طنز تاریخی شاید آنجا باشد كه بیش از 150 سال از زمانی كه كنت دوگوبینو ادعا می‌كرد كه برخی از ایرانیان فرهیخته از او درباره هگل و اسپینوزا سوال می‌پرسند، می‌گذرد. كنت گوبینو كه قانع شده بود فهمیدن دكارت برای ایرانیان می‌تواند نتایجی غیرمنتظره به بار بیاورد، می‌گوید:

گفتاری از آگون حمزه درباره لویی آلتوسر- بخش دوم و پایانی | ۹:۴۵,۱۳۹۹/۶/۱|

این متن ادامه قسمتِ اول مقاله آگون حمزه است كه به تفسیری نظری از مجادله اسپینوزا و هگل با نظر به مداخله آلتوسر می‌پردازد. سوای اهمیتِ نظری این نوشته حمزه باید توجه داشته باشیم كه تفسیرِ ژیژكی آگون حمزه از اندیشه هگل و با ملاحظه این نكته كه ژیژك در تفسیرش از هگل از عناصر لكانی و حتی آلتوسری (‌البته برمبنای تفسیرِ شادی كه از آلتوسر دارد) بهره برده است.

بازتاب اندیشه امشاسپندان در نظریه ارباب انواع شیخ اشراق | ۱۱:۴۹,۱۳۹۹/۵/۲۹|

این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا میزان آثار و نشانه‌های مستقیم و غیرمستقیم پنج امشاسپند را در مجموعة مصنفات شیخ اشراق بررسی میکند. پس از استقراء ویژگیهای عمومی و اختصاصی امشاسپندان با رجوع به منابع و متون مزدایی مانند اوستا، بندهش و سایر متون علمی و تحلیلی، به جستجوی این ویژگیها در آثار سهروردی پرداخته، همة مواردی را که ضمن آنها بصراحت از این امشاسپندان نامی بمیان آمده و نیز تمامی مواردی که ویژگیهای عمومی و اختصاصی امشاسپندان را دربردارند استخراج و شمارش کردیم

سرآغاز پیدایش فلسفه ایرانی | ۱۱:۴۲,۱۳۹۹/۵/۲۹|

شاید هرگز نتوان بطور دقیق و مسلّم معلوم کرد که علم و فلسفه در کدام نقطه از عالم و در نزد کدام مردم شروع شد و چگونه رشد و تکامل یافت؛ ولی قدر مسلّم این است که علم و فلسفه نمیتواند دارای یک زادگاه مشخص باشد. هرگز نباید تصور کرد که یک عده خاص و معینی یا ملتی مشخص آن را ساخته و پرداخته باشند، ولی اینکه کدام ملت گامهای اولیه را در بسط و ترقی و تکامل این معرفت پر ارج برداشته‌اند، جای بحث است

اخلاق ارسطویی در میان مسیحیان و مسلمانان / محسن جوادی | ۹:۵۸,۱۳۹۹/۵/۲۹|

مقدمه: درگذشت ارسطو در ۳۲۲ق.م که چند ماه پس از مرگ اسکندر کبیر اتفاق افتاد، نقطۀ عطفی است که دوران فلسفۀ کلاسیک را از فلسفۀ یونانی‌مآب (Hellenistic) ممتاز می‌کند. سه شخصیت برجستۀ دوران کلاسیک عبارتند از: سقراط، افلاطون و ارسطو. «فرزانگی سقراط، در پیشگویی پیامبرانۀ او بود. فلسفۀ افلاطون، شهودی باطنی بود که تنها نیمی به زبان آمد و مرگ وی بازماندگانش را به میدان توان‌آزمایی کشاند تا جهانگشایی او را در عالم اندیشه تمام کنند.

نگاهی به جریان‌های اساسی روشنفكری ایرانی / عبدالرسول خلیلی | ۹:۴۴,۱۳۹۹/۵/۲۹|

ایران در سیر تاریخ معاصر خود با 3 جریان اساسی روشنفكری روبه‌رو بوده است: جریان سنت‌گرایی ناب، جریان طرفداران مدرنیسم غربی و جریان تلفیقی سنت و مدرنیسم غربی. هر چند بومی‌گرایان فرهنگی چپ، راست و مدرن غرب‌نواز را هم می‌توان به آنها افزود كه در كنار آن جریان‌ها مطرح شده و اكثرا مدل‌های غربی به‌ویژه اندیشه‌های دیالكتیكی هگل را در تحلیل و بررسی‌های تاریخی خود مورد استفاده قرار داده یا می‌دهند.

سردرگمی در باید و نبایدهای اخلاقی / محمدرضا بهشتی | ۹:۵۹,۱۳۹۹/۵/۲۷|

در پی شیوع ویروس کرونا، ما با پدیده‎ای با ابعاد بی‎سابقه و پرسش‎برانگیز مواجه شدیم. طبیعتاً در عرصه اندیشگی، فلسفی و فکری هم سؤالات جدی مطرح شد و افراد بسیاری به تأمل واداشته شدند؛ از جمله این پرسش‎ها، این بود که وضعیت کنونی تا چه اندازه با مسئولیت اخلاقی، آن هم در عرصه علم و مناسبات انسانی و اجتماعی گره خورده است؟

از بهشت و دوزخ در قلمرو دینی تا اتوپیا و دیستوپیا در هستی اجتماعی (۱) | ۱۵:۳,۱۳۹۹/۵/۲۵|

«توده مردم هرگز علم را نخواهند پذیرفت ، مگر آنکه علم برای ایشان یک بهشت زمینی بسازد . تا فقر و تهیدستی هست ، خدایان هم هست » ( ۱ ). در ایران معاصر و در این لحظه (۱۳۹۸ ـ ۱۳۹۹) ، به نظر می‌رسد باور و «دلمشغولی» به «بهشت و دوزخ» ، به منزله مرجع اعمال و گفتار در قلمرو روزمره ، نزد برخی و از جمله طبقه متوسط مدرن و تحصیل کرده، کارایی اش را از دست داده است ؛ بدین معنی که صرف نظر از ایدئولوژی رسمیِ شریعت محور در قلمرو عمومی و نفوذ در گروههای فرهنگیِ مبتنی بر «سنت» ، و احتساب خرده فرهنگهایی که در تعلقات گروهی شان، باور به بهشت و دوزخ هنوز وجود دارد ، شاهد این امر هستیم که در قلمرو عمومی، «بهشت و دوزخ» در مراودات و تعاملاتِ اجتماعی، کاراییِ اعتقادی نخستین اش را از دست داده است.

«دودمان آگاهی در جهان مدرن» / مهدی انصاری | ۹:۳۳,۱۳۹۹/۵/۲۵|

در جهان مدرنیته، ایده با مساله آگاهی پیوند می‌خورد و در واقع ایدئولوژی با آگاهی مرتبط می‌شود؛ چنانكه مساله دكارت اساسا آگاهی بود. پیش از آنكه دكارت جایگاه مركزی فاعلیت ذهن انسانی در امر شناسایی را تثبیت كند، جهان، طبیعت و در واقع حقایق، جدا از انسان و در انفكاك از او اعتبار و معنی داشت. به ‌تعبیر قدما، خدایی بود، طبیعتی بود و انسانی بود و بنابراین خدا و طبیعت معنا را تعیین می‌كردند. اما با شكوفایی رنسانس با تحولی مواجه شدیم كه ساختار را بدین سو كشانید كه در بدو امر انسان در مرتبه بعد طبیعت و در نهایت خدا مطرح شود. از اینجا به بعد آن چیزی كه اصالت یافت ذهن انسان بود؛ بدین‌ معنا كه انسان تلاش كرد، نظریه خود را به ذهن و ساختار ذهن معطوف كند.

گفتاری از آگون حمزه درباره لویی آلتوسر - بخش اول | ۹:۲۸,۱۳۹۹/۵/۲۵|

این مقاله ترجمه فصلِ چهارم از كتابِ مشهورِ آگون حمزه با عنوان آلتوسر و پازولینیست. این مقاله، كه به تنهایی مداخله جالب‌ توجهی درباره كتابِ پیر ماشری (با همین عنوانِ هگل یا اسپینوزا) به حساب می‌آید از موضعی ژیژكی تلاش می‌كند تا پاسخی به مجادله مذكور نیز ارایه كرده باشد. این نوشته شاید یكی از بهترین نمونه‌هایی است كه می‌تواند به راستی زمینه نظری و سیاسی مساله هگل و اسپینوزا را از خلالِ اندیشه آلتوسر(و با موضعی ژیژكی) صورت‌بندی كند.

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما