جهان اسلام


سیر تطوّر الگوهای تمایز علوم در اندیشه متفکران مسلمان / حامد مصطفوی فرد | ۱۱:۲۹,۱۳۹۹/۴/۱۱|

کهن ترین الگوی تمایز علوم از آنِ ارسطوست (موضوع محور)، که توسط حکمای مسلمان ترویج شد. اما ناکارآمدی آن روز به روز برای عالمان مسلمان، خصوصاً اصولیان و در رتبه بعد متکلمان، منطقیون و ... آشکار شد؛ تا آنجا که محقق خراسانی الگوی غایت محور و محقق اصفهانی و امام خمینی (ره) الگوی سنخیت محور را مطرح کردند. اما هر یک از این الگوهای انحصارگرا نقاط ضعفی را داشتند و این سبب شد که الگوهای تلفیقی مطرح شوند و آنها نیز با آشکار شدن نقاط ضعفشان، جای خود را به رویکرد قراردادگرا دادند.

روشنفکری دينی و مقوله تاريخنگاری انديشه / حسن انصاری | ۱۴:۴۶,۱۳۹۹/۴/۸|

من معتقدم يکی از مهمترين راه های اصلاح انديشه و فهم ما از دين و مذهب شناخت دين و منابع دينی در بستر تاريخی آن است. اين شناخت درک ما را از تحول تاريخی فهم های دينی ارتقا می دهد. اگر خواهان اجتهاد در اصول و فروعيم و اگر می خواهيم درک درستی از ديالکتيک "نص" و "تاريخ" و سهم مقتضيات زمان و مکان در فهم فقيهان و متکلمان از دين و منابع دينی داشته باشيم چاره ای نداريم الا اينکه به تاريخ مراجعه کنيم.

«قرآن مورخان» / مجید سلیمانی | ۱۱:۳۷,۱۳۹۹/۴/۴|

«قرآن مورخان»* که اواخر سال ۲۰۱۹ منتشر شد، کتاب یا بگوییم مجموعهٔ بی‌نظیری‌ست، حاصل جمع پژوهش‌های حدود سی مورّخ و گاه دین‌پژوه برجسته، تحت مدیریت «محمّدعلی امیرمعزّی» و «گیوم دی». از امیرمعزّی که پیشتر نوشته‌ایم و به هر شکل در ایران شناخته‌شده‌تر است امّا گیوم دی هم، با سابقه تحصیلات فلسفی و بعد قرآن و اسلام‌شناسی، پژوهشگر مطرح بسیار دقیق و صاحب‌نظری‌ست که جا دارد از او جدا بنویسیم.

از قرآن مؤمنان تا قرآن مورخان | ۱۱:۳۳,۱۳۹۹/۴/۴|

مجموعه سه جلدی «قرآن مورخان 1» با مشارکت سی تن از پژوهشگران تاریخ ادیان به سرپرستی محمدعلی امیرمعزی؛ استاد دانشسرای کاربردی مطالعات عالی فرانسه 2، و گیوم دی 3؛ استاد اسلام‌شناسی دانشگاه آزاد بروکسل، اخیرا منتشر شد. انتشار اثری متمرکز بر قرآن کریم، با رویکرد تاریخی-انتقادی در بررسی 114 سوره آن به زبان فرانسه بی‌سابقه بوده و از این رو اثری نو و شایسته توجه به شمار می‌رود.

درآمدی به خاستگاه و قابلیت های مقوله «حیثیت» در منطق و فلسفه اسلامی / میکاییل جمال پور | ۱۳:۱۷,۱۳۹۹/۴/۳|

هرچند مفهوم «حیثیت» برای مخاطبان و پژوهشگران فلسفه اسلامی ناآشنا نیست، اما به نظر می رسد تا کنون ظرفیت این مفهوم چنان که باید و شاید مورد توجه قرار نگرفته است. در این مقاله پس از بیان خاستگاه حیثیت، گزارشی جامع از جایگاه و گره گشایی های آن در قلمرو منطق و فلسفه اسلامی، به خصوص در حکمت متعالیه، عرضه شده است.

مبارزه با عقل در اعتقادیه های اصحاب حدیث در قرن سوم و چهارم / رسول جعفریان | ۱۲:۴۳,۱۳۹۹/۳/۱۹|

این متن، گزارشی از مجلد اول کتاب شرح اصول اعتقاد اهل السنة و الجماعه، از طبری لالکائی (م 418) است، معتقداتی که متعلق به اصحاب الحدیث بوده و طی قرن های سوم و چهارم به تدریج شکل گرفته و در رساله ها و کتابهای اعتقادیه ارائه شده است. این آثار و از جمله همین کتاب، منبع مهمی برای شناخت تاریخ تفکر و اندیشه میان مسلمانان است، منابعی که دست کم میان ما، کمتر به آنها توجه شده است.

سنّت زیارت عتبات عالیات به عنوان بخشی از آداب معنوی سفر حج / احمد خامه یار | ۱۱:۱۵,۱۳۹۹/۲/۳۰|

مشاهد مقدّس امام علی (ع) و امام حسین (ع) و دیگر امامان مدفون در عراق، با ساخت بناهای بزرگ بر آنها در سده سوم و چهارم هجری، رفته‌رفته مورد توجه و اهتمام روزافزون عموم مسلمانان قرار گرفت. در آن دوره، شهرهای بغداد و کوفه، دو مبدأ بسیار مهم برای سفرهای حج بود و بسیاری از کاروان‌هایی که از سرزمین‌های شرقی اسلامی همچون ایران، خراسان و آسیای میانه راهی سفر حج می‌شدند

اغتشاش در آواز موسیقی دینی | ۱۲:۴۰,۱۳۹۹/۲/۲۷|

موسیقی مذهبی بخشی مهم از گنجینه‌های میراث معنوی کشور و سنت‌های موسیقایی ما محسوب می‌شود که به‌صورت سینه به سینه به ما انتقال داده شده است. بخشی از این میراث پراهمیت در گذرزمان و دراثر تغییرات دوران جدید از اصالت‌های پیشین و ساختار تعریف شده آن دور شده است.

راز بگشا ای علی مرتضی | ۱۰:۴۹,۱۳۹۹/۲/۲۷|

جایگاه نهج‌البلاغه در جهان اسلام به ویژه نزد شیعیان، چنان رفیع است كه دومین كتاب مهم مسلمانان بعد از قرآن محسوب می‌شود. كتابی كه نزد ایرانیان هم اهمیت بسیار زیادی دارد. چنان‌كه در اغلب خانه‌ها نسخه‌ای از آن را در كنار قرآن می‌بینیم. سابقه ترجمه نهج‌البلاغه به زبان فارسی به قرن دهم هجری برمی‌گردد. یعنی دور و بر 5 قرن بعد از آنكه سیدرضی این كتاب را گردآوری كرد. زمانی كه صفویان به عنوان حكومتی شیعی بر ایران حكم می‌راندند.

بانوی فداکار اسلام | ۹:۳۱,۱۳۹۹/۲/۱۵|

دهم ماه مبارک رمضان، سالگرد درگذشت ام‌المؤمنین خدیجه کبری(س)، نخستین همسر پیامبر اکرم(ص) است. اولین زنی که مسلمان شد و پیامبر(ص) در طول حیات او همسری دیگر برنگزید و پس از درگذشتش، همواره از او با نیکی یاد ‌کرد. این بانوی بزرگوار سه سال قبل از هجرت، در مکه درگذشت. در منابع آمده است او پس از آنکه با درستکاری و راستگویی و امانت‌داری و کرامت پیامبر(ص) آشنا شد و وی را امین بر مالش قرار داد، پیشنهاد ازدواج داد.

تکفیر و پیامدهای آن از آغاز تا پایان خلافت امام علی (ع) / رسول جعفریان | ۱۳:۵۹,۱۳۹۹/۲/۱۳|

بحث تکفیر، از مشکلات فکری و عملی است که مسلمانان از روز اول تا به امروز درگیر آن بوده اند. این بحث را، همزمان می شود کلامی و تاریخی بحث کرد. نگاه فرق و مذاهبی هم به آن می توان داشت که بین این دو نگاه کلامی و تاریخی است. در این نوشته، نگاه تاریخی غالب است، و سعی شده در نخستین دوره، ضمن بررسی زاویه نگاه قرآن و حدیث، بیشتر به آنچه در تاریخ اتفاق افتاده و به تدریج بحث تکفیر را پیش برده، پرداخته شود.

وزیر مغربی و شریف مرتضی / مرتضی کریمی نیا | ۱۲:۵۰,۱۳۹۹/۲/۱۳|

به گفتۀ عبدالله افندی، وزیر مغربی از مشایخ شریف مرتضی بوده است (ریاض العلماء، ۲/۱۴۶؛ قس امین، اعیان الشیعة، ۶/۱۱۴ که به‌درستی آن را اثبات نشده می‌داند)، اما از پیوند و ارتباط این دو ادیب و عالم بزرگ شیعه نشانه‌های بیشتر در اسناد و منابع تاریخی به‌جا مانده است. شریف مرتضی (م ۴۳۶ ق) تقریباً سراسر زندگی علمی و سیاسی خود را در بغداد گذرانده و وزیر مغربی از ۴۰۲ هجری تا پیش از وفاتش در ۴۱۸ ق، بارها در بغداد حضور داشته و حتی در سال ۴۱۵ هجری، به مدت ۱۰ ماه وزارت آل‌بویه را برعهده داشته است

سنت های حدیثی و فکری نصیریه: از خصیبی تا طبرانی / حسن انصاری | ۱۰:۵۴,۱۳۹۹/۱/۲۰|

در سالهای اخیر پژوهشها درباره نصیریه فزونی گرفته است. بخشی از این مسئله به دلیل آن است که به طور فزاینده ای کتابهای آنان که تا پیش از این از دسترس خارج بود، و لو عموماً به صورت غیر انتقادی به چاپ می رسند. بدین ترتیب شناخت ما از عقاید نصیریان و منابع اندیشه آنان در سالهای اخیر به شدت افزایش یافته است.

بحثی در باب جایگاه کتاب روضه الشهدا در فرهنگ شیعه / جبار رحمانی | ۱۰:۲۳,۱۳۹۹/۱/۱۹|

یکی از مهمترین و مرکزی ترین عناصر فرهنگ تشیع، مراسم ومناسک عزاداری محرم و گفتمان کربلاست. وافعه کربلا در طی تاریخ حیات تشیع، عنصر مرکزی هویت جمعی و دینی شیعه بوده است. نظام مناسکی عزاداری محرم که بطور سنتی ماه محرم و صفر و بعضا تا دهه اول ماه ربیع الاول را در برمی گرفت، از لحاظ فرهنگی و اجتماعی همراه بوده با محموعه ای از مجالس عزاداری که به اشکال گوناگون برگزار می شده است

جایگاه اصل کرامت انسانی در اجتهاد شیعی / آیت‌الله دکتر مصطفی محقق داماد | ۱۳:۱۱,۱۳۹۹/۱/۱۸|

قرآن مجید به صراحت برای بشر «کرامت» اعلام کرده است. این اصل هر چند در کتب تفسیر قرآن تا حدودی مورد تحلیل و تبیین قرار گرفته، ولی انتظار بود که اولا در حکمت اسلامی که وجود انسان بسیار مورد توجه است و از جهات مختلف گفتگو می‌شود، به هستی کرامت انسانی بیش از این پرداخته می‌شد و ثانیاً در فقه و دانش شریعت نقش هستی این اصل در استنباط احکام تا کجاست، چندان مشهود نمی‌باشد.

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما