محمدامین قانعی‌راد اهل خطر كردن بود
|۱۳:۱۵,۱۳۹۹/۴/۲| بازدید : 95 بار

 

الهام عبادتی: به همت مركز تحقیقات سیاست علمی كشور با مشاركت انجمن جامعه‌شناسی ایران، انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات و انجمن ترویج علم ایران یادبود دومین سالگرد درگذشت و نكوداشت سیدمحمدامین قانعی‌راد  با عنوان دغدغه‌های یك جامعه‌شناس مردم‌مدار صبح روز یكشنبه اول تیرماه برگزار شد. در ادامه گزارشی از سخنان هادی خانیكی و علی پایا را  در این نشست ‌می‌خوانیم.

 

او از رسانه نمی‌ترسید / هادی خانیکی

امین قانعی‌راد سال‌های آخر عمرش را با یك چرخش برجسته كرد و در دوران بیماری هم نگاه دیگری داشت. پس از مرگ او هم مرحله‌ سومی آغاز شد. امروز هم كه جامعه ما در دوران پساكرونایی وارد شده به اعتبار دغدغه‌های ایشان می‌توانیم او را در این دوران ببینیم. قانعی‌راد به عنوان یك جامعه‌شناس اعم از حرفه‌ای، سیاستگذار و مردم‌مدار دغدغه‌های اجتماعی داشته و این دغدغه‌ها را می‌توان در گستردگی آثار مكتوب و شفاهی‌اش دید و یكی از ساز و كارهایی كه می‌شود دنبال كرد آنجاست كه او می‌خواهد وارد رسانه شود.  بسیاری از روشنفكران ما توانایی ارتباط با مخاطبان‌شان را ندارند. ما نمی‌دانیم كه در كجا و چگونه با مخاطب خود حرف بزنیم به همین دلیل است كه افرادی مانند شریعتی در جامعه ما تكرار نشد. بسیاری از كسانی هستند كه همتراز او تلاش فكری كردند و می‌كنند اما او روشنفكری بود كه توانست كلامش را به صورت موثری به جامعه منتقل كند. قانعی‌راد در این حوزه گام‌های بلندی برداشت و ادامه مسوولیتی كه از تفكر و شیوه عمل او بر می‌آید بر عهده دیگران است. او توانست وارد حوزه ارتباطات و رسانه‌ها شود. نگوییم این بدیهی است چون این ورود به معنای حضور در رسانه ملی و مطبوعات نیست، بلكه توانست با مخاطبش در رسانه ارتباط بگیرد و این مخاطب به قدرتمند شدن كلام او كمك كند. ایشان همراه با علی پایا كتاب «هابرماس و روشنفكران ایرانی» را نوشت كه به زبان انگلیسی و فارسی منتشر شد و 16 گفت‌وگو با روشنفكران ایرانی انجام دادند و این كار درخور توجه برای عالمان این حوزه است. دومین كتاب ماندگار ایشان «پیدایش روشنفكر گفت‌وگویی در ایران» است كه در آن ضرورت وجود روشنفكران ارتباطی را در برابر روشنفكران سكوت مطرح كرد. روشنفكر ارتباطی مولد نوعی از دانش است كه فقط به علوم تجربی و متافیزیكی انحصار ندارد و در این دو دنیا محدود نیست و نسبتش را با خود فردی و جمعی می‌سنجد و خودش را در برابر دیگری فردی و جمعی ارزیابی می‌كند. او روشنفكران گفت‌وگویی را با مصداق بعد از مشروطه در برابر روشنفكران استعلایی دنبال می‌كند و این مسیری بود كه ایشان توانست دنبال كند. به همین دلیل او بر عرصه رسانه تاكید داشت و از رسانه نمی‌ترسید. منظور از ترسیدن این نیست كه بلد نبود وارد شود یا نگران عواقب سیاسی و اجتماعی كارش باشد، بلكه هراس نداشت از اینكه ورود به رسانه دانشش را كم كند و منجر به غیرعلمی شدن ایده‌هایش شود.قانعی‌راد به بخشی از رسانه‌ها توجه داشت كه من به آن رسانه‌های دانشورانه روشنفكرانه می‌گویم كه عامه‌پسند و پوپولیستی نیست، رسمی و حكومتی نیست و مرزنشین و جزو كنشگری مرزی است كه می‌تواند دانش را عمومی كند.

 

مساله‌محور و مساله‌مدار / علی پایا

 رویكرد قانعی‌راد مساله‌محور و مساله‌مدار است. یك نگاه به مجموعه كتب ایشان نشان می‌دهد كه دغدغه‌های معرفتی در زمره مهم‌ترین موضوعات مورد توجه قانعی‌راد بود و این گمانه را می‌توان با نخستین كارهای ایشان تا آخرین آثارشان دید. من سالیان دراز با ایشان همكاری داشتم و كارهای زیادی انجام دادیم. یك بار به اتفاق او به دیدن سعید حجاریان رفتیم. ایشان گفت: «ما بین نظر و عمل می‌دویدیم» من اینجا دیدم كه چشمان قانعی‌راد برق زد. وقتی گفت‌وگو تمام شد، گفت: پس حجاریان هم همین مشكل را داشته چون ما می‌خواهیم معضلات عملی را حل كنیم اما مبانی نظری‌مان كفایت ندارد. قانعی‌راد از حیث توجه به مباحث عملی در پرتو مبانی نظری برای ارایه راهكارهای عملی مثال زدنی است و بر خلاف كسانی كه مشی‌شان این است كه تا همه شرایط فراهم نباشد نمی‌توان كاری كرد، معتقد بود باید با امكانات موجود شرایط را بهبود داد. به همین اعتبار با همه گروه‌های فكری راه گفت‌وگو را باز كرد و می‌كوشید از اندوخته‌ها بیاموزد. این رویكردی بود كه در كشور ما چندان میان اهل نظر جا نیفتاده است چون ما كمتر سراغ دیگران می‌رویم. منابعی كه او برای كتاب‌هایش استفاده كرده بسیار كثیر است و این كثرت نشان می‌دهد او اهل خواندن و مطالعه و یادگیری است. او به شیوه همه پژوهشگران بزرگ اهل خطر كردن بود و هراسی نداشت  گمانه‌هایی كه بعد از تكاپوهای معرفتی به او رسیده را در حوزه عمومی برای نقادی مطرح كند. قانعی‌راد به سبك كسانی نبود كه كلام‌شان را آنقدر پیچیده می‌كنند كه مخاطب محروم بماند و بعد این را مشكلی از سوی مخاطب می‌دانند! او تواضع معرفتی درخور تحسین داشت و خودش را در معرض نقادی دیگران قرار می‌داد و باورش این نبود كه دانای كل است و می‌خواست بیشتر و بیشتر بداند. قانعی‌راد رویكردش مساله‌محور بود و می‌خواست سراغ مسائل واقعی برود نه مسائل فانتزی! وقتی رساله دكتری‌اش را می‌نویسد ماجرای ظهور و افول علم در اسلام را مورد بررسی قرار می‌دهد. تا این لحظه خیلی‌ها به این پرسش سعی كردند پاسخ دهند اما ایشان از زاویه درخور تحسینی به این مساله پرداخت و تلاش كرد با رویكرد جامعه‌شناسانه مساله‌ای كه معرفت‌شناسانه است را تبیین كند. او به درستی شرح داد كه اثبات‌گراها معتقدند ما علم را از خارج می‌گیریم اما معرفت‌شناسان جدید معتقدند انسان با ظرفیت جدیدی به جهان وارد می‌شود و با توجه به ظرفیت‌های بیرونی ظرفیت‌های درونی‌اش را بالفعل می‌كند، پس معرفت ماجرای روح است و روح می‌كوشد ظرفیت‌های درونی‌اش را آشكار كند. او برای ما میراث ارزنده‌ای به جای گذاشته و پژوهشگران می‌توانند با ارجاع به آثار ایشان در مسیری برای پیدا كردن راه‌حل برای مشكلات كشور قدم بردارند.

منبع: روزنامه اعتماد

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما