دکتر بلخاری: فتوت‌نامه‌ها، منشور اخلاقی و عملی جامعه سنتی ایران هستند‌
|۱۰:۲۶,۱۳۹۹/۳/۲۱| بازدید : 129 بار

 

 

نشست مجازی «روز صنایع دستی و روز فرهنگ پهلوانی و ورزش‌های زورخانه‌ای»، به مناسبت فرارسیدن بیستم خرداد، روز صنایع دستی و ورزش‌های پهلوانی و به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، عصر سه‌شنبه ۲۰ خرداد ماه برگزار شد.‌

 

دکتر حسن بلخاری، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در این نشست مجازی درباره نسبت میان دو مفهوم صنایع دستی و ورزش پهلوانی عنوان کرد: در فرهنگ ما این دو، یک نسبت جدی با هم دارند. اول باید بگویم چه نسبتی میان روز صنایع‌دستی با انجمن آثار و مفاخر وجود دارد. در بند اول اساسنامه انجمن آثار ملی که در سال ۱۳۰۱ شمسی تدوین شد، آمده هدف از تشکیل این انجمن ازدیاد علاقه عامه به آثار قدیم تاریخی و علمی و صنعتی ایران است و به منظور نگهداری صنایع دستی و حفظ سبک و شیوه قدیم آنها این انجمن تأسیس می‌شود. پس هدف اول این انجمن، احیای صنایع دستی و ملی ماست.‌

 

وی افزود: ما در روزگار فعلی دو مفهوم متفاوت از صنعت داریم: یکی به معنای «تکنولوژی» است که به امور فنی مربوط می‌شود‌. اما وقتی کلمه «دستی » در کنار صنعت قرار می‌گیرد، معنای دومی می‌یابد که اشاره به بخش خاصی از آن دارد. همچنین ما سه واژه در باب هنر داریم: یکی خود واژه «هنر» که ریشه اوستایی دارد، یکی کلمه «صنعت» و دیگری کلمه «فن». این دو کلمه آخر، ترجمه عربی کلمه «تخنه» یونانی هستند. هنگامی که در فرهنگ سنتی، نه معاصر، در باب صناعت حرف می‌زنیم، می‌بینیم این مفهوم، معنای فلسفی گسترده‌ای دارد. یونانی‌ها این کلمه (صنعت) را در مقابل فوزیس (طبیعت) به کار می‌بردند. تخنه یا صناعت از نظر آنها تمامی مصنوعاتی بود که انسان تولید می‌کرد. بنابراین تخنه، مفهومی انسانی بود و درباره تمامی تولیدات انسان به کار می‌رفت، چه نظری (مثل شعر) چه عملی (مثل معماری).‌

 

استاد دانشگاه تهران ادامه داد: در یک دوره تاریخی، کلمه صناعت خیلی خاص شد و به دست‌سازهایی می‌گفتند که با ظرافت و زیبایی همراه بودند. مثلا انسان می‌توانست اثری را با دست خودش بیافریند اما وجوهات ظریفه یا زیبایی‌شناختی نداشته باشد که اصطلاح صناعت را برای آنها به کار نمی بردند. صنایع مستظرفه دو ویژگی داشتند: تمثالی از فرهنگ ما بودند و فرم و صورت هنری داشتند.‌

 

بلخاری تصریح کرد: نکته جالب دیگر این که انسان، فارغ از این که خالق صنایع‌دستی است، خودش اکمل صنایع‌دستی عالم است. این را بر بنیاد یکی از آیات قرآن عرض می‌کنم، هنگامی که خداوند به ابلیس می‌فرماید «چه چیزی تو را منع کرد که به آن کسی که من با دستان خودم خلقش کردم، سجده کنی؟» این آیه از لحاظ صوری با اصطلاحی که ما از صنایع‌دستی داریم،

 

سازگار است.‌ وی افزود: نکته بعدی، بحث در باب ماهیت ورزش پهلوانی و فرهنگ آن است. وقتی وارد حوزه فرهنگ می‌شویم، به مفهوم فرهنگی صنایع‌دستی هم نزدیک می‌شویم. یک متن تاریخی هم وجود دارد که در آن از کشتی با عنوان فرهنگ نام برده است. در فرهنگ ما اخلاق پهلوانی نمی‌تواند منفک از فرهنگی باشد که عقبه نظری صنایع‌دستی ما را تشکیل می‌دهد. ما در جهان سنت با نوعی وحدت مواجهیم که در آن همه اجزا باهم ارتباط دارند.‌

 

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی تأکید کرد: میان صنایع دستی و ورزش پهلوانی نسبت وجود دارد. فتوت‌نامه‌ها، منشور عینی، اخلاقی، عملی و هویتی صنوف مختلف در جامعه سنتی ایرانی هستند. مرحوم کاشفی در فصل سوم فتوت‌نامه خود، در شرح اهل زور حرف می‌زند و از هشت طایفه نام می‌برد که اولین آنها، کشتی‌گیران هستند. در این متن در باب اخلاق و منش کشتی‌گیران و همچنین آداب استادان کشتی سخن به میان آمده است. شما اینجا با یک نظام استاد شاگردی مواجهید که جوانمردی را مبنا قرارمی‌دهد، بعد سراغ تکنیک و فن می‌رود. حال بر این بنیاد به صنایع‌دستی و ورزش‌های پهلوانی نگاه کنید؛ خواهید دید هر دو مبتنی بر یک فرهنگ هستند.‌

 

در ادامه، دکتر حسن غفوری فرد، استاد دانشگاه امیرکبیر و رئیس سابق سازمان ترتبیت بدنی کشور اظهار کرد: در فرهنگ ورزشی جهان واژه‌ای به نامchampionیا قهرمان وجود دارد؛ به معنای کسی که در یک مسابقه ورزشی پیروز می‌شود یا در ورزش‌های گروهی، مثلا بیشتر گل می‌زند. اما در فرهنگ ورزشی ایران واژه‌ای به نام پهلوان وجود دارد. این واژه منحصر بفرد است و ضمن داشتن همه مشخصات قهرمان، از غنای بیشتری برخوردار بوده و جنبه قدسی دارد. پهلوانی در زور بازو خلاصه نمی‌شود، بلکه جلوه اصلی‌اش در خشوع و فتوت و کمک به دیگران و گره‌گشایی از مشکلات مردم و گرفتن بازوی ناتوانان است. واژه پهلوانی در ادبیات فارسی مثال‌های بی‌شماری دارد. بنابراین نمی‌توان این واژه مقدس را به هر کسی اطلاق کرد. پهلوانی رسم مردان خداست.‌ وی ادامه داد: یکی از مصادیق پهلوانی حضرت علی (ع) است. پوریای ولی هم اسطوره تاریخی ایرانیان و از پهلوانان است که در اوج قدرت جسمانی، عارفی است که درس تواضع و فروتنی می‌دهد.‌

 

محمدرضا طالقانی، کشتی‌گیر پیشکسوت و رئیس چند دوره فدراسیون کشتی نیز در این نشست مجازی عنوان کرد: وقتی در کشورمان امثال خیام و حافظ و فردوسی و سعدی داریم ولی آثارشان را نمی‌خوانیم، اما در دنیا رغبت بسیار به این آثار وجود دارد، غبطه می‌خورم. ما انسان‌های جواهرگونه زیادی داشتیم که قدرشان را ندانستیم. مردم ما از قدیم عقلشان خیلی خوب کار می‌کرد و برای این‌که در جنگ آمادگی داشته باشند، چیزهایی درست می‌کردند که بتوانند خودشان را آماده نگه دارند. این میل و کباده‌ای که امروز داریم در گذشته به این شکل نبوده است. ورزش باستانی زورخانه‌ای هر قدر سنتی بماند، قشنگی‌اش بیشتر است؛ اما مدرنیته باعث شده مردم کمتر متوجه شوند این ورزش چقدر قشنگ است. امروز ورزش خوب و روحانی باستانی تا حدی منسوخ شده است و رو به قهقرا می‌رود.‌

 

بهمن نامور مطلق، رئیس دانشگاه استاد فرشچیان، سخنران بعدی این جلسه بود که طی سخنانی گفت: ما امروز انواع هنر گرانمایه صنایع‌دستی را در اختیار داریم که سرمایه‌‌های کشورمان هستند ولی به دلایل مختلف در رنج هستند و امیدوارم از این وضعیت نجات پیدا کنند. کارگاه‌های ما که در آنها صنایع دستی ایرانی انجام می‌شد، متأسفانه به دلیل مدیریت اشتباه در حوزه صنایع‌دستی و نوع ارتباط ما با دنیا در شرف تعطیلی هستند.‌ وی افزود: ما متنوع‌ترین صنایع دستی دنیا و بیشترین تحصیلکرده در حوزه صنایع دستی دنیا را داریم و صنایع ما در مسابقات جهانی بیشترین امتیازات را دارند ولی جایگاه شایسته خود را ندارند؛ زیرا ما نتوانستیم در عرصه تجارت، الگوهای مناسبی برای این صنایع طراحی کنیم.‌

 

این استاد ادامه داد: ما در تولید صنایع دستی سرآمد جهان هستیم و کشورهای هند و چین می‌توانند با ما رقابت کنند ولی در تجارت، در انتهای لیست هستیم و کامبو ج از ما بالاتر قرار است! هنرمندان ما در عرصه هنری چیزی کم نیاوردند و همواره درخشیدند. ضعف ما در حوزه گفتمان‌سازی و تجاری‌سازی صنایع‌دستی است که به دلایل مختلف، از جمله ضعف‌های تشکیلاتی و ساختاری، رخ داده است.‌

 

در ادامه دکتر امیر اسماعیل آذر، استاد دانشگاه آزاد اسلامی، درباره پهلوانی گفت: حماسه‌ها در زمره گفتارهای توصیفی هستند که یکی از انواع آنها، حماسه پهلوانی است. ما داستان‌های پهلوانی زیادی داریم که جغرافیای آنها معمولا در سیستان است؛ از جمله حماسه‌های منسوب به فرزندان رستم، فرامرزنامه، جهانگیرنامه و غیره. ماجراهای اسطوره‌ای در غرب هم فراوانند،‌ از جمله‌ ایلیاد و ادیسه.‌

 

وی درباره جوانمردی توضیح داد: جوانمردی از صد سال پیش به این طرف، با صفاتی بیان شده که منتسب به حضرت علی (ع) است. محله‌های قدیم سردمدار داشتند و کسانی بودند که مواظب بودند کسی بی‌اخلاقی نکند. آنها سعی داشتند اخلاق میان جوانان حفظ شود. ماجرای جوانمردی به ورزشکاران هم کشیده و مرسوم شد و در طی تاریخ صفات امام علی (ع) را آویزه گوش جوانان کرده‌اند.

منبع: روزنامه اطلاعات

برچسب ها :


اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما