حكایت قلمی كه تجسم عمر پربار شد / بهمن فاطمی
|۱۰:۲۰,۱۳۹۹/۳/۲۰| بازدید : 87 بار

 

 

گذری به زندگی و كارنامه سعید نفیسی به مناسبت 18 خرداد سالروز تولدش

از تبار طبیبان، در زمره فرهنگسازان

ادیب، تاریخ‌نگار، مترجم، شاعر، مدرس دانشگاه و... از القابی است كه در رزومه سعید نفیسی دیده می‌شود. فرزند پدری پزشك، ادیب و دانشمند ایرانی بودن گرچه موهبتی است برای آن كه می‌خواهد از امكان آموزش و ترقی علمی و فرهنگی برخوردار باشد و در نقش و اهمیت این تمكن مادی و فرهنگی ابدا جای تردید نیست اما پیداست كه اینها هیچ كدام در حكم شرط لازم برای سعید نفیسی شدن نیستند. گواه این مدعا، بسیارانی از همان‌ فرزندان بی‌كفایت متمكنین و از آن جمله خانواده‌های قجری كه برخورداری مادی نه تنها سبب رشد فرهنگی‌شان نشد بلكه بالعكس از غنای در اولی چیزی جز تثبیت فقر در دومی برایشان نماند و به اعتباری، احساس بی‌نیازی كاذب به كار و تكاپوی فكری و جسمی در مصرف‌گرایی محض و نتیجه محتوم آن، ام‌الفساد بیكاری‌شان غرقه‌شان كرد. با این حال بودند كسانی كه حق مطلب را از این برخورداری ادا كردند و شدند، نفیسی‌ها و دیگران. سعید نفیسی، فرزند ناظم‌الاطبا كرمانی یا همان علی‌اكبر ناظم‌الاطبا بود و از تبار و نوادگان طبیب نامدار ایران در قرن نهم هجری، نفیس بن عوض كرمانی. او كه 125 سال پیش(18خرداد 1274) در تهران به دنیا آمد در تاریخ معاصر ادبیات ایران شخصیتی‌ چند وجهی، فرهنگ‌ساز و بسیار تاثیرگذار در زمینه‌هایی مانند تاریخ و ادبیات ایران بود. كارنامه بلندبالایش تا حد زیادی گواه جایگاه او در فرهنگ و علوم انسانی ایران است.

 

تسلط به چند زبان زنده

سعید نفیسی در نوجوانی، زمانی كه تنها 15 سال داشت به اروپا رفت و ابتدا در شهر نوشاتل سوییس سپس در دانشگاه پاریس ادامه تحصیل داد. در حالی كه تعداد برخورداران از سواد خواندن و نوشتن در میان همنسلان نفیسی بسیار پایین بود، او یك ویژگی بسیار مهم داشت و آن تسلطش به زبان‌های خارجه بود. در زمانی كه بخش اعظم مردم ایران هنوز توان خواندن و نوشتن نداشتند، سعید نفیسی یونانی، لاتین، فرانسه، روسی، اردو، پشتو، عربی و فارسی می‌دانست. به گواه همه شواهد و مستندات موجود، آنچه از نفیسی، نفیسی ساخت، تلاش‌ها و تمهید خود او و مطالعات تقریبا تمام‌وقتش بود. ایرج افشار، ایران‌شناس و پژوهشگر فرهنگ ادبیات و تاریخ درباره نفیسی گفته:«او زمان را در میان كتاب‌ها از دست می‌دهد و با آنها، بام را به شام می‌رساند. از دیدار یاران خود سخت خوشنود می‌شود. محضرش هیچگاه سرد و ناراحت نیست. از هر دری می‌گوید و بسیار می‌خندد. از طعنه بر كار جهان زدن باكی ندارد... به سادگی به كمال خلق و علم او پی نمی‌توان برد. بیننده به یك بار او را نمی‌شناسد. هر كس مدت‌ها با او ننشسته و سال‌ها با قلم او هم‌آواز نبوده باشد، نمی‌داند كه در اندرون جسم نحیف او چه نهفته است.»

 

پژوهشگران تاریخ و ادب را گریزی از نامش نیست

سعید نفیسی از آن آدم‌هایی است كه اگر كسی بخواهد در یكی از حوزه‌های ادبیات اعم از شعر و نثر كلاسیك فارسی، ایران‌شناسی و... تحقیق كند ممكن نیست در مسیر پژوهش خود، جایی به نامش برنخورد.

 

او جدا از سواد و دانشی كه داشت به لحاظ سبك زندگی هم بسیار پركار و پرانرژی بود و كارنامه‌ تالیف‌هایش چنان سنگین و پر و پیمان است كه حتی نام بردن از آنها هم خود مجال و فضایی قابل ‌اعتنا می‌خواهد.

او 71 سال عمرش به دنیا بود و بیش از 110 عنوان كتاب چاپ شده و تعدادی آثار تالیفی و ترجمه چاپ نشده كه خیلی‌هایشان در نوع خود از ارزشمندترین آثار زبان فارسی‌اند، كارنامه‌ای به قاعده افتخارآمیز است كه حكایت از بهره‌مندی تمام‌وقت این نویسنده، محقق و مترجم از اوقات خود برای فرهنگسازی دارد. كارنامه‌ای كه هر بار مرورش از قلمی پیش چشم‌های ما پرده‌برداری می‌كند كه الحق از عمر كاری صاحبش، معنا و تجسم «عمر پربار» را برساخته است.

 

توجه به سنت اجدادی در كار فرهنگی

نصرالله پورجوادی، فیلسوف و نویسنده، نفیسی را یكی از پركارترین محققان تاریخ معاصر ایران می‌داند و معتقد است كه برخورداری او از نثری روان، وجه مشخصه‌اش در میان بسیاری از پژوهشگران بود. در ابتدای مطلب به نقش و اهمیت خانواده و جد و خاندان او اشاره كردم. چیزی كه پورجوادی مفصل‌تر درباره آن سخن گفته است. این دكتر فلسفه و مصحح متون كهن كه تحقیقاتی در باب خاندان‌های تاثیرگذار ایران بر فرهنگ و ادب و هنر این سرزمین دارد، خاندان نفیسی را از خاندان‌های مهم تاریخ قریب به یك هزار ساله گذشته ایران می‌داند:«خاندان نفیسی هم یكی از خاندان‌های مهم فرهنگی ما در هفت، هشت قرن گذشته بود و این مطلبی است كه مرحوم نفیسی هم بدان توجه داشته است.» گواه معتبر این توجه نفیسی به عقبه و خاندان، مقاله‌ای است كه او با عنوان «فرازهایی از زندگی من» نوشت و در بخارا چاپ كرد. او در آن مقاله آشكارا از حضور و فعالیت چند نسل از یك خاندان در زمینه‌ای خاص به مثابه سنتی پایدار حمایت می‌كند و از ثمرات آن می‌نویسد:«در تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران بارها به این نكته برخورده‌ام كه در روزگاران گذشته بسیاری از خاندان‌ها و دانشوران ما فرزندان خود را پشت در پشت در رشته و فن خود می‌پرورده‌اند. شك نیست كه این كار دو سود آشكار داشته است. [یكی اینكه] این سنت در خاندان‌ها ادامه داشته است. دوم اینكه به حكم قانون وراثت كه فواید آن هویداست در سرشت او قریحه‌ای برای رشته خانوادگی اندوخته بوده و این جمله زبان تازی كه «ولد العالم نصف العالم» چندان بی‌بنیاد نیست.»

 

از ترجمه و تصحیح متون كهن / تا داستان ‌نویسی

جنبه‌های مهم دیگری از كارهای نفیسی یكی ترجمه‌های او از آثار مهم زبان‌های دیگر به فارس است كه از آن میان می‌توان به «نمونه‌ای از آثار پوشكین، ایلیاد و اودیسه هومر، زندگی و كار و هنر ماكسیم گوركی، تاریخ ادبیات روسی و آثار مهم و پرشمار دیگری اشاره كرد. او دستی بر آتش داستان‌نویسی هم داشت كه گواه آن كتاب‌های «ستارگان سیاه و ماه نخشب» است.

 

از گمنامی درآوردن بسیاری از آثار ادبی منظوم و منثور و معرفی آنها به علاقه‌‌مندان و خوانندگان فارسی‌زبان معاصر، كار ارزشمند دیگری است كه نفیسی در طول سالیان مشغول آن بود. قدر مسلم تسلط زائدالوصفش به تاریخ، ادبیات و تاریخ ادبیات ایران و دیگر پشتكار مثال‌ زدنی‌اش كه هیچگاه او را به دست‌ كشیدن از كار و تحقیق و نوشتن وانمی‌داشت، عوامل مهمی در موفقیت‌های او در كار تحقیق و تالیف و ترجمه به شمار می‌رود.

منبع: روزنامه اعتماد

 

برچسب ها :


اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما