مرشد طنزآوران / مرضیه سلیمانی‌
|۱۰:۱۸,۱۳۹۹/۳/۱۳| بازدید : 102 بار

 

یادی از حسن توفیق و به مناسبت درگذشت وی

نشریه توفیق، یکی از معروف‌ترین نمادهای طنز در تاریخ جراید ایران است. بی‌تردید در طول نیم قرن اول شمسی کنونی که اینک آخرین سال آن طی می‌شود، هیچ نشریه‌ای در عرصه طنز و فکاهی به‌قدر توفیق اثرگذار نبوده؛ البته نقدها و ایرادهایی هم بدان وارد است اما فشرده بگویم در سه دوره که ابتدا میرزا حسین‌خان توفیق این نشریه را بنیان نهاد، جریده‌ای ادبی و فکاهی بود. در سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ محمدعلیخان پسر حسین، مدیر نشریه بود و او گرایشات تند سیاسی داشت و سرانجام همچون پدرش به حبس و تبعید رفت و در انزوا درگذشت.‌

 

دوره سوم را عمه‌زاده‌های محمدعلی خان که سه برادر بودند از ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۹ با انتقادات اجتماعی و سیاسی منتشر کردند و بسیار محبوب شدند. حسن توفیق، ضمن سردبیری و ترسیم کاریکاتورهای ماندگار و زیبا، کارهای دیگری نیز سامان می‌داد و اینک با درگذشت او، چراغ دیگری از این خانواده خاموش شد و فصلی از تاریخ طنز مطبوعاتی به خاطره‌ها پیوست.‌

 

حسن توفیق، کاریکاتوریست و مدیرمسؤول نشریه «توفیق» بعد از ظهر روز یک‌شنبه ۱۱ خرداد درگذشت. وی بزرگ‌ترین برادر توفیق‌ها و متولد ۱۱ اسفند سال ۱۳۰۴ خورشیدى بود؛ در دبستان دارالفنون تا اخذ دیپلم متوسطه درس خواند و از دانشگاه تهران در رشته حقوق قضایى فارغ‌التحصیل شد. مدتى کارمند وزات دارایى بود و از دوران محمدعلى‌خان توفیق (۱۳۲۲)، رسما به جمع طنزپردازان توفیق پیوست و پس از برکنارى سردبیران چپ‌گرا و متمایل به حزب توده، سردبیرى توفیق را برعهده گرفت.‌

 

برگزاری اولین دوره کلاس‌های آموزشی کاریکاتور در ایران و سازماندهی تیم کاریکاتور توفیق، از نوآوری‌های حسن توفیق است. از جمله ابتکارات او، تغییر امضای کنایه‌آمیز روی جلدش از «حسن توفیق» به «اسداله توفیق» در شوخی با جدال‌های هرروزه آیت الله کاشانی و دکتر مصدق درباره ملی شدن نفت بود که بازخورد بسیار زیادی در محافل سیاسی داشت و سبب واکنش‌های مصدق شد.‌

 

حسن توفیق، کاریکاتوریست برجسته‌ و صاحب سبک بود و اغلب کاریکاتورهاى روى جلد توفیق، کار اوست. در دورة سوم، امتیاز توفیق به نام وى صادر شد و در کنار فعالیت‌هاى مطبوعاتى و ترسیم کاریکاتورهاى توفیق، وکالت هم می‌کرد و مطالب طنز او با نام‌هاى مستعار «شرمسار خشن» و «میرزا قشمشم» در توفیق منتشر مى‌شد. در دوره آخر انتشار توفیق که از اواخر دهه ۳۰ تا سال ۱۳۴۹ به طول انجامید، حسن توفیق کمتر مطلب می‌نوشت اما کاریکاتورها زیرنظر او، شعرهای توفیق زیرنظر حسین و نثر و داستان‌های نشریه هم غالبا تحت نظارت عباس توفیق منتشر می‌شدند. حسن توفیق در ابتدا با راهنمایی و همکاری روح‌الله داوری، از کاریکاتوریست‌های متأخر توفیق و سپس به‌صورت مستقل آثار ماندگار در هفته‌نامه خلق‌کرد.‌

 

انتشار توفیق، در شرایط پس از کودتا، یکی از اتفاقات نادری بود که با حُسن استفاده خانواده توفیق از شرایط میسر شد. در ایام نهضت ملی شدن صنعت نفت، به گفته حسن توفیق، چهار بار دفترتوفیق را غارت کردند و دفعه پنجم آتش زدند. به همین دلیل فکر این کار موقتا از ِسر خانواده توفیق به در رفت و هریک از آنان به کارى مشغول شدند.‌

 

نام توفیق، در این دوره با خاطرات نهضت ملی شدن نفت و مسائل قبل از آن گره خورد و مسؤولان دولتی و امنیتی کشور نیز به شدت به آن حساسیت نشان دادند. به قول عباس توفیق«اصلا وقتی می‌گفتیم توفیق، می‌زدند توی دهانمان. فکر کردیم که برویم تقاضای روزنامه بکنیم با نام روزنامه فکاهی و بعداً که امتیاز را گرفتیم، آگهی منتشر می‌کنیم که «روزنامه فکاهی برادران توفیق» منتشر شد.‌

 

در آخر این دوره توفیق، مضامین سیاسی و اجتماعی در مجله خودنمایی کرد و نویسندگان و کاریکاتوریست‌ها و مدیران مجله، راه‌هایی برای افزایش انتقادهای خود نسبت به برخی ارکان و رجال حکومتی یافتند. پیش‌زمینه ذهنی مردم از توفیق، سرمایه بزرگی برای موفقیت آن بود. تیراژ توفیق همیشه خوب بود و برخی اوقات بسیار فروش داشت و شماره بعدی هم درنمی‌آمد و همان تجدید چاپ می‌شد و مردم می‌خریدند.‌

 

با عرض تسلیت درگذشت مرحوم حسن توفیق به خانواده وی و طنزپردازان ایران، امیدواریم زین پس سبک او و این طنز خاموش نباشد.

منبع: روزنامه اطلاعات

 

 

برچسب ها :


اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما