یادی از صور اسرافیل
|۹:۵۸,۱۳۹۹/۳/۱۰| بازدید : 90 بار

 

محمود فاضلی: یكی از مؤثرترین نشریات دوره قاجاریه و عصر مشروطه هفته‌نامه صور اسرافیل بود، این نشریه، ابتدا با مدیریت میرزا جهانگیر‌خان شیرازی و سرمایه میرزا قاسم‌خان تبریزی و دبیری و قلم میرزا علی‌اكبرخان قزوینی (دهخدا) تهیه و منتشر می‌شد. سرلوحه روزنامه به خط نسخ درشت نوشته می‌شد و بالا‌تر از سرلوحه، تصویر فرشته آزادی بود که در صور می‌دمید و گروهی او را به یکدیگر نشان می‌دادند و در بالا و پایین آن هم دو آیه از قرآن کریم از سوره یس و مومنون نوشته شده بود.

جهانگیرخان که از اندیشه‌های میرزا آقا خان کرمانی تاثیر پذیری داشت، روزنامه را با هدف تکمیل معنی مشروطیت و حمایتِ مجلس شورای ملی و کمک به روستائیان، ضعفا، فقرا و مظلومین انتشار می‌داد. این نشریه به‌صورت هفتگی چاپ و تکثیر می‌شد. تاریخ اولین شماره هشتم خرداد 1286 است. شماره دوم صور اسرافیل، یک هفته بعد، در تاریخ 15 خرداد 1286 به چاپ رسید. صور اسرافیل با بالاترین تیراژ ممکن (24 هزار نسخه) در هفته منتشر می‌شد.

جذاب‌ترین بخش آن هفته‌نامه را ستون فکاهی آن دانسته‌اند که به عنوان «چرند و پرند» به قلم علی‌اکبر خان قزوینی (دهخدا) و با امضای «دخو» نوشته می‌شد. دهخدا مطالب انتقادی و سیاسی را با روش فکاهی طی مقالات خود منتشر می‌کرد و سبک نگارش آن در ادبیات فارسی بی‌سابقه بود و مکتب نوینی را در عالم روزنامه‌نگاری ایران و نثر معاصر پدید آورد. صوراسرافیل اولین روزنامه‌ای بود که به طور رسمی در کوچه و بازار به دست روزنامه‌فروش‌ها و بیش تر به‌وسیلهٔ کودکان به فروش می‌رفت، و از این رو در بیداری مردم، تأثیر به سزایی داشت. این نشریه با بهره‌بردن از نفوذی که میرزا قاسم‌خان تبریزی به سبب وابستگی به دربار مظفرالدین شاه در دربار قاجار داشت مقالات سیاسی تندی علیه استبداد محمدعلی‌شاه منتشر می‌کرد. میرزا قاسم‌خان تبریزی که از مشروطه‌طلبان بود، بعدها وکیل و وزیر و مدافع رضاخان و مخالف مدرس شد.

حتی یکبار محمدعلی‌شاه برای گردانندگان روزنامه پول می‌فرستد و چند نفر محافظ را حافظ جان آنان می‌کند. دهخدا پول را نمی‌پذیرد و دستور می‌دهد که قزاقان آن را بین خود تقسیم کنند و هر چه زودتر شرشان را از سر او و روزنامه کم کنند. نه تهدید و نه تطمیع نویسندگان صور اسرافیل را نمی‌ترساند، چرا که مردم بهترین پشتیبان آنها هستند.

تندروی‌ها و جسارت به مردم و معتقداتشان، از زبان سرخ صوراسرافیل، سرش را بر باد داد و رفیقش دهخدا را به خارج از كشور فراری داد. ابراهیم صفایی در کتاب «رهبران مشروطه» می‌نویسد:«دهخدا در طهران سردبیر و نویسنده مقالات اساسی صور اسرافیل بود و تندروی‌ها و بی‌پروایی‌های او، میرزا جهانگیر خان را به کشتن داد و خود از معرکه گریخت».

بعد از كشته شدن میرزا جهانگیرخان، تمام بار نشریه (نشر سه شماره آخر) بر دوش دهخدا افتاد و به همت وی  و سرمایه مالی معاضد السلطنه پیرنیا در خارج از كشور چاپ می‌شد. این روزنامه چندین بار، به خاطر جسارت به مقدسات دینی و شخصیت‌های دینی و حاکمان، توقیف شد و از طرف طباطبایی حکم تکفیر نویسندگان آن داده شد. نقل می‌شود طباطبایی یک باردر اعتراض به مقاله منتشره در این نشریه گفته بود:«نویسندگان این مقاله کافرند و به اسلام توهین کرده‏اند و واجب‌القتل‌اند».

اندیشه گردانندگان هفته نامه عمدتا بر پایه «دین ستیزی، تخریب، تحریف دین، شبه افکنی و هتاکی، اهانت به حکما، فقیها و دانشمندان مسلمان، تخریب عالمان و روحانیان و اهانت به علمای مشروطه‌خواه، ترویج اندیشه‌های ماسونی و غربی، اهانت به شعائر دینی، ترویج باستان‌گرایی، ترویج آزادی مطلق؛ بدون قید شرع و عقل» قرار داشت.

دهخدا در خاطرات خویش درباره قتل سردبیر صور اسرافیل می‌نویسد:«مرحوم میرزا جهانگیرخان شیرازی، یکی از دو مدیر صوراسرافیل را قزّاق‌های محمّدعلی شاه دستگیر کرده، به باغ شاه بردند و در 24 همان ماه، در همان‌جا، او را با طناب خفه کردند.» آخرین شماره صوراسرافیل را علامه دهخدا در 17 اسفند 1287 در سوییس منتشر کرد. در آن شماره دهخدا شعری را در رثای شهید مشروطیت یعنی میرزا جهانگیرخان شیرازی چاپ کرد.

فشارهای داخلی سبب می‌شود که روزنامه در طول عمر سیزده ماهه خود، ده بار توقیف و تعطیل شود به نحوی که در طی این مدت به جای 55 یا 56 شماره، بیش از 32 شماره منتشر نمی‌شود. این توقیف‌ها، گاه به «امر مجلس» گاه به «حکم دولت»، زمانی در اثر حمله اوباش و چند روزی بر حسب «ضرورت و مصلحت» صورت می‌گرفت.

منبع: روزنامه اعتماد

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما