جهانی ته استكانی
|۱۰:۲۶,۱۳۹۹/۲/۲۷| بازدید : 80 بار

برای حكیم عمر خیام در آستانه روز تولدش

بهمن  فاطمی:  خیام در میان شاعران كهن فارسی از چند جهت اهمیت دارد. بی‌شك یكی ‌از این خصلت‌ها زبان سلیس و بیان گیرای اوست كه مباحث پیچیده ذهن ریاضی‌دان پیوند خورده با حكمت و فلسفه‌اش را در قالب مصاریعی منظوم به مخاطبش ارایه كرده است. اگر بنا باشد مولفه‌هایی را به لحاظ ادبی در رباعیات خیام ببینیم كه متضمن اهمیت جهان شعری او باشد، بی‌شك پیش از هر چیز باید به سیاق بیان او در قالب عروضی رباعی اشاره كرد. بیان سلیس او چنان پیچیده‌ترین مفاهیم هستیشناختی زمان خود را با زبانی بی‌تكلف درمیآمیزد كه بی‌هیچ آسیبی به مفهوم و بی‌آنكه ذره‌ای از پیچیدگی آن بكاهد و به مفاهیمی ساده تقلیلش دهد، به مختصات بیانی ساده درش می‌آورد:

«آن قصر كه با چرخ همی زد پهلو/ بر درگه آن شهان نهادندی رو

دیدیم كه بر كنگره‌اش فاخته‌ای/ بنشسته همی گفت كه كوكوكوكو»

 

از دیگر خصلت‌های شعر خیام ایجاز ذاتی آن است كه البته از قالب آن یعنی رباعی برمی‌آید. او در تمام عمر و كارنامه شاعری‌اش تنها همین یك قالب را آزموده و این نشان می‌دهد كه فی‌نفسه شاعری گزیده‌‍‌‌گو بوده و از هر گونه اطناب بر كنار. از این منظر می‌توان خیام را مصداق شاعری دانست كه محدودیت حجم سخن‌پردازی خود سبب خلاقیت‌شان شده است. در اینجا نوعی ساختار بیان است. در واقع چهار مصرع بر وزن «لاحول ولا قوه الا بالله»  تمام حجمی است كه شاعر می‌تواند ایده‌ شعری خود را در آن پیاده كند. بنابراین كار اگرچه به لحاظ حجم متن ساده و مختصر است اما از حیث گنجاندن جهان شعری شاعری در این مختصر، پیچیده است و هر گونه امر خلاقه در گرو ملاحظاتی كه بین حجم موجود سخن و ایده شعری تناسب برقرار كند و بنا به تمثیل خواجه عبدالله انصاری جهانی را ته استكانی بگنجاند.  به هر روی خیام شاعر تعدادی رباعی از تمام تاریخ بالابلند ادب فارسی است. با این حال همین رباعی‌ها -كه دست بر قضا تعداد واقعیشان همچنان محل مناقشه است- از او شاعری مهم در تاریخ ادبیات فارسی ساخته و افزون بر آن آوازه‌ای جهانگیر به نامش داده است. این برای جدی گرفته شدن شعر یك شاعر در حد كفایت است.

منبع: روزنامه اعتماد

 

 

برچسب ها :


اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما