اختیار انسان / کاظم موسوی بجنوردی
|۹:۵,۱۳۹۹/۱/۳۱| بازدید : 195 بار

 

 

بیش از دو هزار سال است که اندیشمندان و فلاسفه بحث می‌کنند که آیا انسان در اعمالی که انجام می‌دهد دارای اختیار است، یعنی آیا انسان این توانایی را دارد که براساس تحلیل خود و براساس مرجحاتی که تشخیص می‌دهد با آزادی انتخاب می‌کند یا اینکه به نحوی مجبور است.

 

به ظاهر دو دیوار بسیار بلند و قطور در برابر اختیار انسان قرار دارد: یکی قانونمندی جهان است و یکی هم علم پیشین الهی. قانونمندی جهان بدین معناست که همه رویدادها تابع علل است و قانون عام علیت حاکم بر هستی است و از سوی دیگر، معلول تابع جبری علت است. یعنی، رابطه علت و معلول یک رابطه جبری و قهری است و تخلف در آن راه ندارد. دیوار قطور دیگر القاء جبر مربوط به علم پیشین الهی است. علم خدا تخلف‌ناپذیر است و نمی‌تواند واقعیت پیدا نکند، یعنی اینکه نمی‌توان قائل به وقوع جهل خدا شد. خداوند عالم مطلق و علمش بلاحدود است. در برابر این دو دیواری که القاء جبر تاریخ را می‌کند سخن از وجود آزادی و اختیار انسان برخلاف قانونمندی کل هستی و نیز برخلاف مباحث الهیاتی است.

 

در رژیم سابق که در زندان سیاسی بودم و اوقات فراغتم زیاد بود و وسائل تحقیق هم فراهم، توفیقی دست داد و رساله‌ای راجع به «اندیشه» نوشتم که البته آن رساله در بازرسیهای معمول در زندان سیاسی مفقود شد. در آن رساله به ظاهر ثابت کرده بودم که اندیشه از کلمات به وجود می‌آید و هر کلمه یک مفهوم کلی است و هر مفهوم کلی از عمل انتزاع بین مشترکات اجزاء آن کلی پدید می‌آید و در نهایت بدین نتیجه رسیده بودم که بدون داشتن قدرت اختیار که بر آن اساس انتزاع تحقق می‌یابد اندیشه‌ای نمی‌تواند به وجود آید. رابطه وجود اندیشه و اختیار انسان یک تلازم جبری است. اما در عین حال وجود اندیشه و اختیار برخلاف قانونمندی حاکم بر هستی است و وجود آن برای ما غیرقابل درک است و سپس بدین طریق به نقش خداوند در ایجاد این ناممکن رسیده بودم. پس ما به وجود اختیار انسان پی می‌بریم اما به ذات آن راهی نداریم و شاید این همان ذات سر به مُهر خداوند است که اندیشه مطلق است و ما قادر به شناخت ذات خداوند که اندیشه است نیستیم. پهنه اندیشه چنان بی‌کران است که صدها میلیارد کهکشان در برابر آن ارزنی بیش نیستند و هر موج آن تارکش بلاحدود و رازی است که هرگز گشوده نخواهد شد.

 

 

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما