نهضت بازشناسی هویت شیعه با فهرست نویسی آثار امامیه / رسول جعفریان
|۱۱:۳۰,۱۳۹۸/۱۲/۱۰| بازدید : 165 بار

 

خلاصه

این نوشته یادی است از شکل گیری نهضت فهرست نگاری آثار امامیه با محوریت «الذریعه»، نهضتی که به هدف بازشناسی هویت شیعه امامی در اوائل قرن چهاردهم هجری صورت گرفت. شیخ آقابزرگ طهرانی به همراه جمعی این نهضت را بر اساس سنت فهرست نویسی در میان مسلمانان و با هدف نشان دادن جایگاه شیعه در میراث مکتوب اسلامی پدید آوردند. این گزارش برای سخنرانی در شب شیخ آقابزرگ طهرانی در دایره المعارف بزرگ اسلامی (شنبه 26/11/1398) تهیه و همانجا ارائه گردید.

 

پیشینه «دانش کتاب» در میان مسلمانان

اغلب وقتی دانش جدیدی مطرح می شود، کسانی به دنبال ریشه های آن در تمدن اسلامی گذشته می روند و نمونه هایی را معرفی می کنند؛ بیشتر برای آن که بگویند ما هم از این دست علوم داشته ایم. این کار، دهها سال است میان ما مرسوم است، امری که بسیاری از اوقات، انگیزه اش، به رخ کشیدن گذشته ما و تأکید بر آن است که ما هم سرمایه هایی داشته ایم، اگرچه امروز از دست ما رفته است!

 

اینکه چه اندازه آن ادعاها درست است یا خیر بماناد، اما در موضوع بحث این نوشته، وقتی سخن از دانشی با عنوان «دانش کتاب در تمدن اسلامی» به میان می آوریم، می توانیم با اطمینان بگوییم، این دانش، ریشه های عمیقی در تمدن اسلامی دارد، هرچند اگر آن را با وضع فعلی این دانش مقایسه کنیم، درخواهیم یافت «دانش کتاب در دنیای جدید» تا چه اندازه متحول شده است.

 

مقصود از دانش کتاب چیست؟ به نظرم می رسد، اگر بخواهیم دانشی تحت عنوان «دانش کتاب» یاد کنیم، باید به هر آنچه مربوط به ابعاد کتاب است، از تألیف تا تولید آن، فهرست کردن، و خطی و چاپی و سنگی و سربی آن، نیز هنرهای مربوط به کتاب آرایی و تذهیب و جز اینها، و دهها مسأله دیگر بپردازیم. بحث از کتابت و استنساخ نسخ خطی تا صحافی و فهرست نویسی و امر کتابداری که هر کدام عالم های دیگری از این بحث هستند.

 

تمدن اسلامی در زمینه «دانش کتاب»، به دلیل این که در زمره برجسته ترین تمدن های کتابی تا قبل از عصر جدید است، سرمایه های خوب و مشخص و تعریف شده دارد.

 

در باره بسیاری از این زمینه ها، کارهای خوبی تاکنون صورت گرفته است. از کتاب «کاغذ» ایرج افشار بگیر، تا کتاب با ارزش «کتاب آرایی در تمدن اسلامی»، و آنچه در باره تولید نسخ خطی، کار و کارگاه های تذهیب نگاری و هنر کتاب، و نیز در حوزه فهرست نویسی صورت گرفته است. همه اینها به نوعی گاه به صورت علمی و دقیق و گاه به صورت کلی و شکلی، مباحثی را در زمینه «دانش کتاب» در تمدن اسلامی مطرح کرده اند.

 

به هر روی، در بحث «دانش کتاب» می توان پرسشهای زیادی را مطرح کرد و به آنها پاسخ داد. از جمله می توان در باره دانایان به علم کتاب هم پردخت، کسانی که به وراقی و فهرست نویسی و کتابفروشی مشغول بوده اند. این که در چه دوره هایی دانش کتاب، به شکوه خود رسیده، چه دوره های آسیب دیده و در مجموع نقاط قوت و ضعف ما در حوزه دانش کتاب کجا بوده، و این که جایگاه شناخت کتاب در پژوهش های قدیمی ما چه اندازه بوده است. می شود به طور کلی سوال کرد که ما در تمدن اسلامی، چه اندازه روی «کتاب» تمرکز داشته ایم و چه مسیری را دنبال کرده ایم....

ادامه مقاله را اینجا بخوانید.

منبع: کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما