از تبار فقیهان آزاد‌اندیش
|۸:۳۳,۱۳۹۸/۱۲/۱۰| بازدید : 209 بار

 

كاوه رهنما: آیت‌الله سیدهادی خسروشاهی، مورخ، پژوهشگر و نویسنده دینی، پنجشنبه هشتم اسفند ماه در سن 81 سالگی به علت ابتلا به كرونا از دنیا رفت. ایشان یكی از چهره‌های برجسته حوزه و از محققان نام آشنای علوم اسلامی در روزگار معاصر بود كه در میان جامعه دانشگاهی و روشنفكری نیز شناخته شده بود و با بسیاری از محققان و آكادمیسین‌های معاصر ارتباط داشت. مرحوم خسروشاهی متعلق به نسلی از حوزویان و علمای مذهبی بود كه بر ضرورت احیای حوزه تاكید داشت و خود در این زمینه فعالیت‌های فراوانی كرده بود. در ادامه نگاهی خواهیم انداخت به زندگی و فعالیت‌های این چهره سیاسی و فكری.

 

احیای حوزه

دهه 1320 خورشیدی با سقوط دولت پهلوی اول جریان‌های سیاسی و فكری امكان حیاتی مجدد یافتند. شاه جدید، جوانی خام بود و دولت‌های بیگانه حضوری قدرتمند در پهنه سیاسی و اجتماعی ایران داشتند. در شرایط فقدان یك دولت مقتدر، گروه‌ها و نیروهای سیاسی و فكری توانستند، بار دیگر خود را احیا كنند. یكی از موثرترین نیروهای فكری و سیاسی كه به ویژه در اواخر دوران پهلوی اول به ‌شدت تحت فشار و سركوب بود، روحانیت بود. جریان روحانیت كه پیش از آن در عصر مشروطه نقشی جدی و فعال در عرصه سیاسی و اجتماعی ایران ایفا كرده بود به خصوص در نیمه دوم حكومت پهلوی اول به ویژه بعد از ماجرای كشف حجاب به ‌شدت تحت فشار بود. با بر افتادن رضاشاه و باز شدن نسبی فضا، روحانیون نیز فعالیت جدی خود را آغاز كردند. نسل جدید حوزیانی كه وارد سیاست و جامعه شدند، محصول این شرایط بودند. حیات سیاسی و فكری مرحوم آیت‌الله سیدهادی خسروشاهی را در این بستر باید مورد ارزیابی قرار داد.

 

از خاندان فقاهت

سیدهادی خسروشاهی متولد 1317 خورشیدی در شهر تبریز در خانواده مشهور خسروشاهی متولد شد. خاندان خسروشاهی یكی از خانواده‌های سرشناس علمی آذربایجان است كه بیش از دو قرن است در عرصه علوم دینی و فقاهت در این منطقه فعالیت كرده‌اند. جد بزرگ این خاندان آیت‌الله سیدابوالحسن خسروشاهی از فقهای نامدار و بزرگ شیعه است. بعد از او فرزندش سیدعلی خسروشاهی و نوادگان و نبیرگانش سیدمحمد خسروشاهی، سیداحمد خسروشاهی، سیدمرتضی خسروشاهی، سیدابوالفضل خسروشاهی و... از چهره‌های مطرح حوزه و فقاهت محسوب می‌شوند. پدر سیدهادی، مرحوم سیدمرتضی خسروشاهی از عالمان برجسته و مجتهدان بزرگ و از شاگردان برجسته بزرگانی چون آیت‌الله میرزاعلی‌اصغر تبریزی، میرزاابوالحسن حسینی‌انگجی‌تبری، حاج شیخ‌عبدالكریم حائری، میرزامحمد نجفی و میرزامحمدحسین نایینی است كه شاگردانی چون میرزاولی‌الله اشراقی، عبدالحسین امینی، میرزاكاظم تبریزی، شیخ‌رضا توحیدی، حجت كوه‌كمری و سیدعبدالله شبستری را پرورش داده است.

 

سال‌های نخستین تحصیل

سیدهادی تحصیلات مقدماتی حوزوی را در تبریز به پایان رساند و پس از درگذشت پدرش در سال 1332 در حالی كه بیش از 15 سال نداشت برای ادامه تحصیل عازم قم شد. در این زمان حوزه علمیه قم زیر نظر مرجع عالیقدر، آیت‌الله سیدمحمدحسین طباطبایی‌بروجردی اداره می‌شد. همزمان سال‌های پایانی دهه 1330 مصادف بود با نهضت ملی كه جریان‌هایی از روحانیت نیز در آن حضوری جدی و فعال داشتند. سیدهادی نوجوان در قم در محضر اساتیدی چون آیت‌الله بروجردی به مدت 4 ماه، امام خمینی، آیت‌الله كاظم شریعتمداری و علامه سیدمحمدحسین طباطبایی طلبگی كرد و به دریافت اجازاتی در امور حسبیه منوط به اذن فقها همچنین در مراحل علمی بالاتر و نقل حدیث از علما و مراجع بزرگ نجف، قم و مشهد نایل شد. از دیگر اساتید او در حوزه می‌توان به مرحوم آیت‌الله سیدابوالقاسم خویی، آیت‌الله سیدشهاب‌الدین نجفی‌مرعشی، شیخ‌آقا بزرگ تهرانی و شیخ‌مرتضی حائری اشاره كرد.

 

شروع فعالیت‌های سیاسی

سیدهادی جوان همزمان با آموختن و یادگیری علوم حوزوی نسبت به وضعیت سیاسی جامعه نیز بی‌تفاوت نبود و با جریان‌های سیاسی فعال در حوزه همكاری می‌كرد. یكی از این جریان‌ها كه مرحوم خسروشاهی نسبت به آن علاقه ویژه‌ای داشت، جمعیت فداییان اسلام به رهبری شهید نواب‌صفوی بود. او در حوزه قم با آشنایی با چهره‌هایی چون آیت‌الله كاشانی و شهید نواب‌صفوی و مرحوم آیت‌الله طالقانی به فعالیت سیاسی می‌پرداخت و به همین دلیل از همان زمان تا پیروزی انقلاب در سال 1357 بارها در قم، تهران و تبریز دستگیر، زندانی یا تبعید شد. آخرین بار به انارك یزد تبعید شد كه مدت 3 سال به طول انجامید و با پیروزی انقلاب اسلامی آزاد شد. از همراهان او در دوران تبعید در انارك یزد می‌توان به آیت‌الله پسندیده و آیت‌الله مكارم‌شیرازی اشاره كرد.

 

فعالیت‌های مطبوعاتی

مرحوم خسروشاهی در كنار فعالیت‌های سیاسی همچنین با مطبوعات و نشریات اسلامی كه جنبه تبلیغی و ارشادی داشتند، همكاری می‌كرد و برای آنها مقاله و مطلب می‌نوشت. برخی از این نشریات عبارتند از مكتب اسلام، مكتب تشیع، معرف جعفری، راه حق، ندای حق، وظیفه، مجموعه حكمت، نوردانش آیین‌ اسلام، مسلمین، آستان قدس، نسل نو، نسل جوان، استوار پیكار، اندیشه، مهد آزادی و... . حضور تبلیغی و تبشیری مرحوم خسروشاهی در مجلات و نشریات مذكور باعث آشنایی ایشان با بسیاری از چهره‌های روشنفكری و سیاسی معاصر شد. مرحوم خسروشاهی در سال 1352 مركز بررسی‌های اسلامی قم را به عنوان واحدی از حوزه علمیه قم تاسیس و به ثبت رساند.

 

پس از انقلاب در ایتالیا

آیت‌الله خسروشاهی پس از پیروزی انقلاب اسلامی به فعالیت و همكاری در روزنامه اطلاعات پرداخت و در سطح بین‌المللی با شركت در كنفرانس‌ها و كنگره‌های اسلامی در كشورهای اروپایی و اسلامی از جمله مصر، پاكستان، سوریه، عربستان، الجزایر، قطر، تركیه، لبنان، ایتالیا، انگلیس، آلمان، سوییس و... به عنوان نماینده امام خمینی(ره) یا نماینده حوزه علمیه قم فعال بود. او پس از پیروزی انقلاب به مدت دو سال نماینده امام خمینی(ره) در وزارت ارشاد اسلامی بود. سپس به سفارت ایران در واتیكان انتخاب شد و به مدت 5 سال در خارج ازكشور به فعالیت پرداخت. او سال 1361 مركز فرهنگی اسلامی اروپا را در رم ایتالیا تاسیس كرد. در این مركز فعالیت تبلیغی و ارشادی خود در جهت نشر معارف اسلامی را ادامه داد و ضمن چاپ و نشر بسیاری از آثار گرانسنگ فرهنگ اسلامی چون قرآن و نهج‌البلاغه نسبت به ترجمه آنها به زبان‌های اروپایی مثل انگلیسی، ایتالیایی و آلمانی مبادرت ورزید. همچنین در ایتالیا ماهنامه‌ای به زبان انگلیسی با عنوان «انكوائری» و هفته‌نامه‌ای به زبان عربی با عنوان «العام» را در لندن منتشر می‌كرد. همچنین در ایتالیا ماهنامه‌ای به نام «جهان نو» به زبان ایتالیایی منتشر كرد. در مدت 5 سال حضور ایشان در ایتالیا 162 عنوان كتاب و نشریه به زبان‌های فارسی، عربی، انگلیسی، ایتالیای و فرانسوی منتشر كرد. مرحوم خسروشاهی علاوه بر زبان‌های تركی(آذری و اسلامبولی)، فارسی و عربی با زبان‌های انگلیسی و ایتالیایی هم آشنایی داشت. پس از بازگشت به ایران از واتیكان ضمن ادامه اشتغال در وزارت امور خارجه در دانشگاه‌های تهران از جمله دانشكده حقوق و علوم سیاسی، دانشكده روابط بین‌الملل و... به تدریس پرداخت.

 

در قاهره

مرحوم خسروشاهی 3 سال هم تا سال 1382 رییس نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در مصر و قاهره بود و به عنوان مشاور وزیر در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی به تحقیق و بررسی می‌پرداخت. او در قسمت ارتقای مقام اعضای وزارت خارجه، راهنمای بعضی از كارمندان در حال تحصیل بود و در نگارش رساله‌های دانشگاهی به ایشان كمك می‌كرد. مرحوم آیت‌الله خسروشاهی در مدت اقامت 3 ساله در قاهره علاوه بر حضور در محافل علمی و سیاسی، سخنرانی و مصاحبه تلویزیونی و مطبوعاتی و ده‌ها بار ملاقات با شیخ الازهر و مقامات علمی- سیاسی مصر بیش از 50 جلد كتاب و نشریه درباره ایران، تشیع و اهل بیت(ع) نوشت. مهم‌ترین این آثار عبارتند از: نهج‌البلاغه با مقدمه خود ایشان و شرح شیخ‌محمد عبده، اهل‌البیت(ع) فی مصر، صحیفه سجادیه، حقیقه علاقه عبدالناصر بالثوره الاسلامیه فی ایران، عبدالله بن سبا بین الواقع و الخیال، ادعیه اهل بیت(ع)، الامام علی بن ابیطالب(ع)، الامام الحسین(ع)، الامام جعفرالصادق(ع) و الطریق الی مذهب آل بیت(ع) و عقیدتنا.

 

تالیفات

مرحوم آیت‌الله سیدهادی خسروشاهی علاوه بر صدها مقاله در نشریات اسلامی ایران و جهان اسلام، صاحب تالیفات و آثار فراوانی به زبان‌های فارسی و عربی است كه شمارگان آنها بیش از 80 اثر است. بیش از 40 جلد از این آثار تاكنون بارها در داخل و خارج كشور چاپ شده است. علاوه بر تالیفات و ترجمه‌ها 120 جلد كتاب دیگر نیز با تحقیق، توضیح یا مقدمه و اشراف ایشان در ایران، ایتالیا و مصر چاپ و منتشر شده است. از جمله این آثار عبارتند از: ترجمه و تحقیق كتاب امام علی علیه‌السلام صدای عدالت انسانی تالیف استاد جورج جرداق؛ جمع‌آوری، تحقیق و نشر مجموعه آثار سیدجمال‌الدین حسینی(افغانی)، مجموعه حركت‌های اسلامی معاصر، اسناد نهضت اسلامی ایران، مجموعه آثار استاد علامه طباطبایی. استاد علاوه بر تالیفات و ترجمه‌های خود، تبویب، تنقیح و نشر آثار اساتیدی چون: آیت‌الله كاشف‌الغطاء، علامه طباطبایی، حاج‌سراج انصاری، سید‌محمد محیط‌طباطبایی، سید‌غلامرضا سعیدی، محمد نخشب و... كوشا بوده و خدمات ارزنده‌ای در حفظ فرهنگ و نشر اندیشه اصیل اسلامی كرده است. به همین دلیل استاد محمدرضا حكیمی ایشان را «فرهنگ‌بان كوشا» نامیده است.

منبع: روزنامه اعتماد

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما