موحد از نسل زریاب و زرین‌كوب / رسول جعفریان
|۱۴:۳۴,۱۳۹۸/۸/۲۰| بازدید : 150 بار

 

 

 

استادان مرحوم دكتر علی‌اكبر فیاض، دكتر زریاب‌خویی و دكتر زرین‌كوب استادانی بودند كه در فضای دانشی بیرون از حوزه علمیه به مباحث تاریخ اسلام پرداختند و آثار درخوری پدید آوردند. شاید در این جمع بتوان از مرحوم محمدابراهیم آیتی به عنوان پیشكسوت پژوهش‌های تاریخ اسلامی در میان دانشگاهیان یاد كرد كه مع‌الاسف بر اثر تصادف به رحمت خدا رفت اما همان چند اثر ارزشمند به ویژه كتاب زندگانی پیامبر اسلام او كه مرحوم استاد دكتر ابوالقاسم گرجی چاپ كرد، نشان از معرفت عمیق او با روش‌های علمی در نگارش تاریخ اسلام دارد. یك مدل متفاوت آن را هم كه تاریخ اسلام‌نگاری انقلابی باید نامید، مرحوم دكتر شریعتی داشت. این سنت یعنی تاریخ اسلام‌نویسی در میان نویسندگان غیرحوزوی و غیردانشگاهی چندان نیرومند نبود هر چند كارهایی انجام شد و هنوز می‌شود. حوزه علمیه هم كه راه خود را در این زمینه رفته است. به نظرم اكنون بعد از سال‌ها یك اثر جدید در این حوزه پدید آمده است آن هم زمانی كه شاید در میان نسل جوان، علاقه‌ای به این مباحث وجود ندارد هر چند به صورت رسمی، درس تاریخ اسلام در مراكز دانشگاهی و جز آن هست. استاد عزیز، جناب محمدعلی موحد سعی كرده با استفاده از بینش سیاسی و فهم تاریخی خود كه محصول تجربه ده‌ها ساله ایشان در حوزه تاریخ‌نگاری است، اثر جدیدی در حوزه تاریخ اسلام پدید آورد. ایشان با منابع آشناست، متون عربی را به خوبی می‌فهمد و علاوه بر استفاده از منابع در چینش مباحث، تدارك مقدمات و نتیجه‌گیری و ارایه تحلیل‌های سیاسی و فرهنگی تلاش‌های مجدانه‌ای كرده است. مهم در این نوشته آن است كه تاریخ اسلام با فهم جدیدی عرضه شود، تحلیل‌ها مبتنی بر فكت‌های تاریخی باشد و در عین حال، سایه‌ای از تحلیل سیاسی روی حوادث افكنده شود. یك جنبه مهم دیگر این كتاب، توجه به مسائل ایران در دل تاریخ اسلام است. مشكل مسلمانان در 30 سال مورد بحث، اختلافات داخلی از نوع قبیله‌ای و مذهبی است. قبایل عربی تازه به دوران سیاست كلان رسیده، مزاحمت جدی برای امیران جامعه دارند، مداخله در سیاست می‌كنند و مانع از تصمیم‌گیری‌های معقول و طبیعی می‌شوند. آقای موحد تلاش می‌كند، افزون بر مباحث قبیله‌ای به اختلاف نظرهای مذهبی و تاثیر آنها در سیاست هم بپردازد. فصل اول كتاب بیشتر تاریخ منازعات اولیه میان مسلمانان تا پدید آمدن فرقه‌های مختلف از دل آن منازعات است. فصل دوم، نفوذ اسلام در ایران بر اساس روایت منابع عربی و ایرانی از جمله فردوسی و بلعمی و دیگران است. فصل سوم، تبیین نظام اداری و دیوانی صدر اول اسلام را هدف گرفته و به جنبه‌های اقتصادی آن دوره پرداخته است. فصل چهارم، تصویری است از نخستین مناسبات ایرانیان با تازیان و فصل بعد، از حضور اعراب در ایران این دوره بحث شده و آخرین فصل كتاب درباره خارجی‌گری در اسلام است كه هدف آن تبیین چگونگی پدید آمدن خوارج، ریشه‌های فكری آن به ویژه نقش قرّاء یا همان طبقه‌ای كه با خواندن قرآن تشخص یافتند، است.

منبع: روزنامه اعتماد

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما