نورهان موحد به زبان فارسی و فارسی‎زبانان
|۷:۳۰,۱۳۹۸/۷/۲۸| بازدید : 120 بار

 

محسن آزموده: بالاخره هفته پیش قریب به یك ماه انتظار كتابخوانهای ایرانی ثمر داد و آخرین كتاب استاد محمدعلی موحد با عنوان پرسشبرانگیز «در كشاكش دین و دولت» در كتابفروشیها توزیع شد، كتابی جمع و جور و خوش‌دست با طرح جلدی زیبا و چاپ شكیل كه نشر ماهی آن را در 317 صفحه منتشر كرده و از یك دیباچه، 6 فصل و یك پانوشت فراهم آمده است. استاد موحد در نود و شش سالگی، این «نورهان» (تحفه سوغات) را «به پاس شصت و هشت سال دوستی» به ابراهیم گلستان تقدیم كرده: «شمشیر آهیخته در جدال با فرومایگی و ابتذال».

 

«در كشاكش دین و دولت» در واقع مقالههایی تحلیلی است درباره تاریخ صدر اسلام و ایران. فصل نخست یكسره به تاریخ سی سال پس از پیامبر اسلام (ص) و دوران موسوم به خلفای راشدین اختصاص یافته. در این فصل دكتر موحد با تكیه بر منابع فارسی و عربی نشان می‏دهد كه در این سه دهه، چه وقایعی رخ دادند و چگونه این رویدادها، سرنوشت تمدن اسلامی در هزار و چهارصد سال بعد را رقم زدند. فصل دوم پاسخی به این پرسش كلیدی و بنیادی برای ایرانیان است كه «چگونه اسلام در ایران راه یافت؟». موحد در این فصل نشان میدهد كه «مسلمانان درست چشم آسیبپذیر رویینتن ساسانی را نشان رفته بودند»، یعنی نظام اجتماعی ساسانی، «مبتنی بر امتیازات طبقاتی بود و معلوم است كه تكیه بر آرمان عدالت و مساوات میتوانست تاثیر عمیقی در طبقات فرودست داشته باشد». فصل سوم كتاب به برآمدن دیوان و دیوانسالاری در تمدن اسلامی اختصاص یافته، فصول چهارم و پنجم، به روابط ایرانیان و تازیان میپردازد. در فصل ششم «قصه شگفت خارجی‏گری و پدیده قرا» روایت می‌شود و كتاب با پیوستی كوتاه اما سخت تاملبرانگیز با عنوان «خارجیگری نو» به پایان میرسد.

 

موحد كه به ویژه در فصل ششم به تفصیل درباره ماجرای خوارج و نحوه شكلگیری و رشد و گسترش آنها بحث كرده، در این دو صفحه، «ماجرای گروههای سلفی-تكفیری كه طی همین مدت چهل سال در گوشه و كنار جهان اسلام به تاخت و تاز برخاستهاند» را «روایت جدید همان خیزش خارجیگری در صدر اسلام» خوانده و ضمن مقایسه اجمالی و در عین حال هوشمندانه آنها نوشته: «خارجیگری كهن جذابیتی برای افراد پرشور و خام داشت ولی برای جامعه چیزی اختلال و ناامنی و ویرانی و قساوت و فقر پیشنهاد نمیكرد... امروز نیز مردم لیبی و مصر و شام و عربستان و ... در برابر این توفان نكبت و فلاكت چارهای جز چسبیدن به دام حكومت‌های فاسد سركوبگر ندارند. این تجربه شوم تا كی باید ادامه یابد؟»

 

استاد محمدعلی موحد كه پیش از این نیز با آثار درخشانی چون «خواب آشفته نفت»، «ابن بطوطه»، ترجمه «سفرنامه ابن بطوطه» و ترجمه «مالیات سرانه و تاثیر آن در گرایش به اسلام» (نوشته دانیل دنت) تبحر خود را در تاریخنگاری و تسلط به منابع تاریخی نشان داده بود، در مقالات این كتاب به دو دغدغه اساسی و اصلی سراسر عمر كاری خود پرداخته است: اسلام و ایران و ربط این دو به یكدیگر.

 

در واقع استاد موحد در این كتاب از مرز تصحیح و تحقیق و ترجمه و تاریخنگاری فراتر رفته و به تحلیل تاریخ روی آورده و در سطرسطر آن نكاتی ظریف و تامل‌برانگیز برای پژوهشگران تاریخ سدههای میانه تمدن اسلامی- ایرانی بیان كرده است. اما آنچه «در كشاكش دین و دولت» را به اثری خواندنی برای مخاطبان عمومی بدل می‌كند، زبان روان و بیان شیوا و قلم سحرانگیز این استاد زباندان و ادیب است. جملات كوتاه و گویا، اصطلاحات روزمره و عامهفهم، بخشبندی موضوعی و رعایت ایجاز و اختصار تنها شماری از ویژگیهای نگارش سهل و ممتنع موحد است. موضوع مقالات كتاب شاید در نظر اول تخصصی به نظر برسد، اما نثر دلكش موحد و مهارت او در قصهپردازی در عین رعایت ضوابط دقیق تاریخنگاری علمی، سبب میشود كه عموم فارسیزبانان از مطالعه «در كشاكش دین و دولت» بهرهمند شوند، به خصوص كه در این كتاب، برخی از مهمترین و مسالهبرانگیزترین مباحث تاریخ ایران اسلامی، مطرح شده است، مسائلی كه دامنهشان تا به امروز نیز كشیده شده و همچنان به نحو آشكار و نهان در متن مباحث روز حضور دارند.

منبع: روزنامه اعتماد

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما