نامه برکناری مصدق توسط شاه
|۱۱:۶,۱۳۹۸/۵/۲۷| بازدید : 144 بار

 

محمود فاضلی: بیستم مرداد 1332 نتایج رفراندوم، که در آن مردم ایران با اکثریت بالایی به انحلال مجلس هفدهم رای داده بودند، اعلام شد. روز بعد محمدرضا شاه و همسرش، برخلاف قرار قبلی با روزولت، مبنی بر صدور فرامین عزل مصدق و نخست وزیری زاهدی، به کلاردشت پرواز کردند. 22 مرداد روزولت سرهنگ نعمت‌الله نصیری، فرمانده گارد سلطنتی را به کلاردشت فرستاد تا فرامین مورد نظر را از شاه بگیرد. در حالی كه مصدق سرگرم اقدامات لازم و ضروری برای بقای خود بود، انگلستان و آمریكا با ایادی دربار پهلوی، دست به هم داده، نقشه سرنگونی حكومت را طراحی و آماده اجرا كرده بودند.

روز بعد نصیری با دو برگ کاغذ سفید مارک‌دار که شاه ذیل آن را امضا کرده بود به تهران آمد و یکسره نزد رحیم هیراد، رئیس دفتر مخصوص شاه رفت و از قول شاه به وی تکلیف کرد که متن یادداشت از پیش نوشته را، که قلم خوردگی هم داشت، روی کاغذ مارک‌دار امضاشده، از طرف شاه بنویسد. یکی از این یادداشت‌ها که به خط نصیری بوده، عنوان عزل مصدق را از نخست وزیری داشته و یادداشت دیگری که نویسنده آن شناخته نشده، فرمان انتصاب نخست وزیری بوده که نام او در یادداشت مزبور قید نشده بود. نصیری از قول شاه به هیراد می‌گوید:«اسم سرلشگر زاهدی را بنویسد». فرمان عزل مصدق پس از صدور، تاریخ نداشته و به توصیه سرلشکر زاهدی، تاریخ آن 24 مرداد قید می‌شود. تاریخ فرمان نخست وزیری زاهدی نیز 22 مرداد بوده است. بدین ترتیب بین روزهای 22 تا 24 مرداد دو نخست وزیر در مملکت حضور داشته‌اند.

پس از نوشتن مطالب یادداشت‌ها در بالای امضای شاه، آنها به نصیری تحویل داده می‌شود و وی در ساعت یازده شب فرمان نخست وزیری زاهدی را به مخفی گاه او در باغ مصطفی مقدم در اختیاریه می‌برد و تحویل وی می‌دهد. براساس طرح اجرایی کودتا، قرار بر این بود که عملیات در ساعت 23 روز 22 مرداد شروع شود، ولی موفق به جمع‌آوری همه افسران دست اندرکار نمی‌شوند و برنامه به شب 24 مرداد موکول می‌گردد. نصیری خبر تعویق اجرای برنامه را به سرهنگ کسرایی، افسر گارد سلطنتی که در کلاردشت همراه شاه بوده، به وسیله تلگرام خبر می‌دهد.

اردشیر زاهدی پس از دریافت فرمان نخست وزیر، به وسلیه تلفن، جمعی از همکاران خود را دعوت می‌کند که در ساعت هفت صبح 24 مرداد در مخفی‌گاهش (باغ مقدم) حاضر شوند. به نوشته زاهدی، از ساعت شش و نیم صبح جمعی از همکاران و همفکران او و پدرش در محل حضور پیدا کردند. در این جلسه زاهدی انتصاب خود به نخست وزیری از طرف شاه و عزل  مصدق را به حاضران اطلاع می‌دهد. قرار می‌شود نصیری فرمان عزل مصدق را در ساعت یازده تا یازده و نیم به او ابلاغ کند. زاهدی در پایان آن روز مخفی‌گاه خود را تغییر می‌دهد و در انتظار اقدامات سرهنگ نصیری، فرمانده عملیات کودتا و مامور ابلاغ حکم عزل مصدق و احتمالا دستگیری او می‌ماند.

سرهنگ نصیری فرمانده واحد گارد سلطنتی نامه شاه مبنی بر عزل مصدق از نخست وزیری ایران را در 25 مرداد سال 1332 به خانه او می‌رساند كه توسط ماموران محافظ دستگیر و بازداشت شد و چند ساعت بعد، شاه پس از اطلاع از ماجرا، با همسر خود ثریا از طریق فرودگاه كلاردشت با هواپیمای اختصاصی به صورت فرار از كشور خارج و به بغداد رفت، زیرا كه واحد گارد او خلع سلاح، و دستور احضار سرلشكر بازنشسته فضل‌الله زاهدی و جمع دیگری داده شده بود. جمع‌آوری عكس‌های شاه از ادارات دولتی آغاز می‌شود. مطابق قانون اساسی، مجلس باید نخست وزیر تعیین می‌کرد، نه شاه. بنابر این عمل شاه غیرقانونی اعلام شد.

فاطمی وزیر خارجه وقت، خروج بدون اطلاع شاه از كشور را «فرار» اعلام و به نمایندگی‌های ایران در كشورهای دیگر دستور داد سراغ شاه نروند زیرا كه وی یك فراری است و سمتی ندارد. در پی اعلام خروج شاه از كشور، فضای کشور ملتهب‌تر از قبل بود. مردم به خیابان‌ها ریختند و مجسمه‌های محمد رضا شاه و پدرش را پایین آوردند. مصدق باید به سرعت تصمیم می‌گرفت و با قاطعیت عمل می‌کرد. چاره‌ای جز آوردن مردم به خیابان و نمایش قدرت در مقابل مخالفان نبود. این کار به جسارت پذیرش خطر نیاز داشت. مصدق نه به توصیه برخی یارانش که خواهان اعلام جمهوری بودند، اعتنایی کرد و نه به اصرار کسانی چون خلیل ملکی که به آوردن مردم به خیابان و برعهده گرفتن رهبری آنها اصرار داشت، توجهی نشان داد. در سایه تردید و عدم قاطعیت مصدق و بی‌تکلیفی هواداران، کودتایی نه چندان پیچیده، دولت ملی را سرنگون کرد. کودتایی که آشکارا از حمایت آمریکا، انگلیس و متحدین داخلی آنها برخوردار بود. چند ماه بعد مصدق در دادگاهش احساس خود را چنین بیان می‌کند «از آن چه کرده‌ام و یکی از آنها عدم تسلیم بود تا هدف ملت ایران از بین نرود، بسیار راضی و خشنودم والا من هم مثل دیگران می‌شدم که نه از خود اسمی و نه از هدف ملت ایران سخنی در میان بگذارند.»

منبع: روزنامه اعتماد

 

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما