مردی از «نسل استادان»
|۱۰:۲۰,۱۳۹۸/۵/۱۵| بازدید : 110 بار

 

درنگی بر جایگاه عباس زریاب خویی در فرهنگ دانشگاهی ایران

محسن آزموده: سه سال پیش مقصود فراستخواه، پژوهشگر پرتلاش علوم اجتماعی، در همایش «بدون دكتر» در دانشگاه تهران، در سخنرانی درخشانی به «كسوف فرهنگ دانشگاهی» در ایران پرداخت. او در آن گفتار، با مرور فرهنگ دانشگاهی هشتاد و پنج ساله ایران از 5 نسل سخن گفت: اول: استادان استادان؛ دوم: استادان؛ سوم: شاگردان بلافصل استادان؛ چهارم: كسانی كه در سالهای پایانی دهه 1350 و اوایل دهه 1360 به دانشگاه وارد شدند و پنجم: نسل در حال ظهور.

 

عباس زریاب خویی (1298-1373) در این تقسیمبندی همچون سیدجعفر شهیدی (1297-1386) و عبدالجواد فلاطوری (1304-1375) موقعیت ممتازی دارد، زیرا از سویی این هر سه، تحصیلات خود را نخست یا عمدتا در مدارس علمی سنتی آغاز كردهاند و از سوی دیگر در دانشگاه ایرانی محضر استادان استادان یعنی نسل اولیها را درك كردند، ضمن آنكه زریاب و فلاطوری در ادامه تحصیلاتشان به غرب نیز سفر كردند و دورههای مهمی را در دانشگاههای آنجا گذراندند و در كلاس درس محققان برجستهای حاضر شدند. این ویژگی سهبنی زریاب خویی یعنی اولا حضور در مدارس دینی قدیمی، ثانیا تحصیل در دانشگاه وطنی در دوران اوجش و ثالثا درك آكادمیای غربی به او جامعیت و گستردگی شگفتانگیزی داده، به‌گونهای كه از حیث تسلط بر علوم سنتی میتوان او را در ردیف قزوینی و فروزانفر دانست و از جنبه آشنایی با روششناسی جدید با زرینكوب و احمد تفضلی قابل مقایسه است. تاثیر آشكار این خاستگاه، در آثار نسبتا اندك اما ارزشمند زریاب آشكار است؛ تهذیب و تلخیص «روضهالصفا»، تالیف «تاریخ ساسانیان» و «سیرت رسولالله» و «آیینه جام» و ترجمه «تاریخ فلسفه» ویل دورانت و «تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان» اثر تئودور نولودكه و «دریای جان» از هلموت ریتر و «ظهور تاریخبنیادی» از فردریش ماینكه.

 

در پایان اما ذكر یك نكته اهمیت اساسی دارد. در بررسی جایگاه و كارنامه بزرگانی چون عباس زریاب‌ خویی، صرف اشاره به زمینه و زمانه و تاكید بر اینكه ایشان كجا درس خواندهاند و محضر كدام اساتید را درك كردهاند، كفایت نمیكند، زیرا هم اجحاف در حق آنهاست، هم این نگاه، به نوعی جبرگرایی تاریخی و ساختاری، میانجامد و معاصران را به این شبهاستدلال غلط رهنمون میسازد كه اگر زریاب خویی به این جایگاه رفیع رسید، به دلیل حضورش در آن زمانه خاص بود و امروز ما به دلیل وضعیت كنونی نمیتوانیم به آن دستاوردها برسیم، در حالی كه اتفاقا باید نارساییها و مشكلات آن روزگار در معرفتاندوزی و امكانات محدود را نیز درنظر داشت و از اراده و همیت زریاب خویی نیز غفلت نكرد و وجه جویندگی و یابندگی او را نیز برجسته ساخت. عباس زریاب خویی، همچون سایر بزرگان همعصر خودش، در روزگار فقدان اینترنت و كتابخانههای دیجیتال، سختیها و مصایب را بر خود هموار میساخت و برای كسب معرفت به هر گوشه و كناری سرك میكشید؛ امری كه در زمان حاضر به‌مراتب آسانتر شده و صرفا همت عالی جویندگان طلای آگاهی را میطلبد.

منبع: روزنامه اعتماد

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما