دانشنامه کلام اسلامی
|۹:۳۰,۱۳۹۸/۴/۲۲| بازدید : 119 بار

 

 

انتشار دومین مجلد «دانشنامه کلام اسلامی» زیر نظر آیت‌الله‌العظمى جعفر سبحانى

دانشنامه کلام اسلامى دایره‌المعارفى است تخصصى که به تبیین و تحقیق مفاهیم، مسائل و مدخل‏هاى کلامى مى‏پردازد و هدف از تدوین آن، عرضه‏ اطلاعات اصیل و موثق در عرصه‏ مسائل کلامى به عموم علاقه‌مندان به‌ویژه پژوهشگران بحثهاى کلامى است.

 

پیشینه و ضرورت: تا آنجا که ما اطلاع داریم، در جهان اسلام دانشنامه‏اى که به علم کلام اختصاص داشته باشد، تدوین نشده است. گستردگى مباحث کلامى از یک سو، و فراهم نبودن فرصت و مجال کافى براى بسیارى از کسانى که علاقه‌مند به آگاهى در این باره‌اند از سوى دیگر، نگارش دانشنامه‏اى را در این موضوع ضرورى مى‏سازد؛ به‌خصوص که در جهان معاصر مسائل جدید کلامى بسیارى نیز بر مسائل قدیمى افزوده شده است. بر این اساس لازم بود کتاب مرجعى در حوزه کلام تدوین شود تا آگاهى از مسائل کلامى به صورت تحقیقى و در عین حال مختصر براى علاقه‌مندان امکان‌پذیر باشد. نگارش دانشنامه تخصصى کلام اسلامى پاسخى است به این نیاز مبرم فرهنگى و دینى عصر حاضر.

 

بنیان‌گذار: این دانشنامه کار جدى خود را از سال ۱۳۸۲، زیر نظر حضرت آیت‌الله‌العظمى جعفر سبحانى (مدظله العالى) به عنوان مشرف بر دانشنامه؛ و با مدیریت علمى حجت‌الاسلام والمسلمین استاد ربانى گلپایگانى (دامت برکاته) شروع کرد.

 

شورای علمی دانشنامه: در آغاز کار، شوراى علمى دانشنامه متشکل از نه کارشناس مسائل کلامى تشکیل شد. کار این شورا عمدتاً تهیه و تدوین اساسنامه و شیوه‏نامه‏ دانشنامه، شناسایى و تعیین مدخل‌ها، ارزیابى علمى مقالات، نظارت و ارائه‏ مشاوره علمى به محققان بود.

 

فرایند کار دانشنامه: اولین گام عملى در این راستا، شناسایى مدخل‌هاى کلامى بود، و در این جهت مدخل‏هایى که با حرف (الف) شروع مى‏شد، محور کار شوراى علمى قرار گرفت و حدود صد مدخل اصلى براى این امر شناسایى شد؛ از سوى دیگر همزمان با کار شناسایى مدخل‏ها با توجه به اینکه دسترسى به منابع لازم براى تدوین مقالات کارى دشوار و زمان‌بر بود، عده‌اى از محققان، مسئولیت پرونده‏سازى علمى مقالات را عهده‏دار شدند. و در مرحله بعد کار تدوین مقالات علمى توسط اعضاى شورا و سایر محققان که عمدتاً از اساتید و محققان «مرکز تخصصى علم کلام» بودند، آغاز گردید. حاصل تلاش این مجموعه منتهی به چاپ جلد اول دانشنامه با حدود ۱۰۰ مدخل اصلی و ۱۲۰ مدخل ضمنی در سال ۱۳۸۷ شد.

 

فرایند کار بدین صورت بود که مقالات پس از نگارش از طریق دبیرخانه در اختیار شورا و ناظران علمى دانشنامه قرار مى‏گرفت و در صورتى که به بازنگرى اساسى نیاز داشت، به نویسندگان ارجاع داده مى‏شد و اگر نیازمند اصلاحات جزئى بود، توسط شورا و ناظران علمى انجام می‌‏شد وسپس به مدیر علمى دانشنامه تحویل مى‏گردید. مدیر علمى مقالات را از نظر کمّى و کیفى بازنگرى نهایى مى‏کرد و در صورت نیاز، اصلاحات جزئى و موردى، اعمال مى‏نمود، و اگر به اصلاحات اساسى‏تر نیاز بود، با ذکر موارد، مقاله در اختیار شورا و ناظران علمى قرار مى‏گرفت، تا مجدداً محقق یا اعضای شورا بازنگرى کنند. پس از انجام اصلاحات لازم و تأیید نهایى مدیر علمى، مقاله به ریاست عالى دانشنامه تحویل و به تصویب ایشان می‌رسید و بعد از ویرایش علمى و ادبى و بررسى نهایى آماده چاپ مى‏شد.

 

مدخل‌های این دانشنامه به ترتیب الفبایی نوشته و چاپ می‌شود، مقتضای این روش، آن است که همه مدخل‌های دانشنامه (از الف تا ی)، اعم از مدخل‌های اصلی، ضمنی و نمایه‌ها، شناسایی شود تا کار ارجاع‌دهی و همپوشانی لازم را داشته باشند و این کار مهم قبلا انجام نشده بود؛ لذا شورای علمی دانشنامه این مهم را در اولویت خود قرار داد و ظرف یک سال همه مدخل‌های دانشنامه شناسایی و ارجاعات مربوط انجام شد. سپس در ادامه مدخل‌های جلد دوم در اولویت نگارش قرار گرفت و در سال ۹۷ کار تدوین مدخل‌های جلد دوم به پایان رسید.

 

جلد دوم دانشنامه مشتمل بر ۵۵ مدخل اصلی و حدود ۱۸۰ مدخل ضمنی است که به قلم ۳۲ نفر از استادان و محققان موسسة آموزش عالی امام‌صادق(ع) تدوین شده است. محورهای مباحث این جلد، عمدتاً پیرامون براهین اثبات خدا، صفات الهی، ادیان و فرق، پاره‌ای از قواعد کلامی و فلسفی و مباحث کلام جدید است. عناوین مدخل‌های چاپ شده در جلد ۲ عبارتند از: بابیه۱، بابیه ۲، باطنیه، بت‌پرستی، بخت، بداء، بدعت، بدن، برـ بار (اسم الهی)، بردگی، برزخ، برهان، برهان اخلاقی، برهان امکان، برهان تمانع، برهان حدوث، برهان حرکت، برهان صدیقین، برهان فطرت، برهان نظم، برهان وجودی، برهان هدایت، بریلوی، بسیط الحقیقه کل الاشیاء، بکتاشیه، بنیادگرایی، بودا، بهائیه، بُهره، بهشت، بیعت، پدیدارشناسی، پراگماتیسم، پست‌مدرنیسم، پلورالیزم دینی، پوزیتویسم، پولس، تبرک، تثلیث، تجربه دینی، تجسم اعمال، تحدیث، تحریف‌ناپذیری قرآن، تحیز، ترجیح بلامرجح، ترجح بلامرجح، تسلسل، تشخص، تفویض، تقابل، تقیه، تکلم الهی، تکلیف، تکوین.

 

ادامه نگارش بقیه مدخل‌ها: این فرایند هم اکنون نیز با دقت بیشترى ادامه دارد. پیش‏بینى مى‏شود که جلد سوم دانشنامه، ظرف یک سال آتی به چاپ برسد و بقیه مجلدات نیز در بازة زمانی مناسب به چاپ خواهد رسید. برآورد اولیه این است که دانشنامه کلام اسلامى با تدوین همه مدخل‏ها، در قالب پنج الی شش جلد به صورت وزیرى به اتمام برسد. بی‌تردید کار بشری خالی از نقص و عیب نبوده و نخواهد بود، چنان‌که در این مجموعه نیز عیب و نقصی مشاهده شد مایه سپاس و امتنان خواهد بود که آن را به نشانی ذیل ارسال نموده تا در ویرایش بعدی برطرف شود:

*پردیسان، بلوار امام‌صادق(ع)، مؤسسة امام‌صادق(ع)، دانشنامه کلام اسلامی.

منبع: روزنامه اطلاعات

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما